دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٣٥
| ابن علان، محمدعلی جلد: ٤ شماره مقاله:١٥٣٥ |
اِبْنِ عَلاّن، محمدعلى بن محمد علان بكري صدّيقى (٢٠ صفر ٩٩٦-٢١ ذيحجة
١٠٥٧ق/١٠ ژانوية ١٥٨٨-٧ ژانوية ١٦٤٨م)، عالم جامع الاطراف شافعى. نسب وي
به ابوبكر برمىگردد. از اين رو بكري صديقى خوانده شده است (محبى، ٤/١٨٧).
وي در مكه تولد يافت و در خردسالى نزد عموي خود، احمد بن ابراهيم بكري كه
از مشايخ صوفية آن زمان به شمار مىرفت، به آموختن علوم مختلف پرداخت و
قرآن را حفظ كرد. از ديگر مشايخ او مىتوان عبدالملك عصامى، عبيدالله خجندي
و حسن بورينى را نام برد. معاصران او به واسطة وسعت معلومات و كثرت
تأليفات، وي را سيوطى زمان خوانده و كراماتى نيز به او نسبت دادهاند. ابن
علان شعر نيز سروده است (همو، ٤/١٨٥- ١٨٨). او در مكه بدرود حيات گفت و كنار
قبر ابن حجر هيتمى در معلاة به خاك سپرده شد.
ابن علان افزون بر ٦٠ اثر در فقه و حديث و تفسير و تاريخ و نحو به رشتة
تحرير درآورد (همو، ٤/١٨٦)، امّا از بررسى برخى تأليفات وي چون دليل
الفالحين و الفتوحات الربانية چنين برمىآيد كه نوشتههاي او چندان جنبة
تحقيقى نداشته است. آثار چاپ شدة وي عبارتند از: ١. اتحاف الفاضل بالفعل
المبنى لغير الفاعل. اين كتاب در قاهره توسط كتابخانة قدسى و در دمشق در
١٣٤٨ق به چاپ رسيده است؛ ٢. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين كه شرحى
است بر رياض الصالحين نووي و در ١٩٢٨م در مصر و در ١٤٠٥ق/١٩٨٥م در بيروت
منتشر شده است؛ ٣. شرح قصيدة ابى مدين كه در ١٣٠٥ق در قاهره همراه شرح
قصيدة ابن بنت ميلق از احمد بن ابراهيم بن علان به چاپ رسيده است (نك:
II/٥٠ ؛ GAL, قس: آلوارت، شم ٧٧٠٠ ، كه آن را به احمد بن ابراهيم نسبت
داده است؛ ٤. الفتوحات الربانية على الاذكار النواوية كه شرحى است بر اذكار
نووي. اين كتاب در قاهره در ١٣٥٨ق/١٩٣٩م چاپ شده است (براي برخى از آثار
خطى وي، نك: ظاهريه، صنعا، آربري، آلوارت، GAL ، GAL,S, جم). محبى (٤/١٨٦-
١٨٨)، فهرستى از آثار او به دست داده است.
مآخذ: ابن علان، محمد، دليل الفالحين، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ همو، الفتوحات
الربانية، بيروت، ١٣٩٨ق/١٩٧٨م؛ صنعا، خطى؛ ظاهريه، خطى؛ محبى، محمدامين،
خلاصةالاثر، قاهره، ١٢٨٤ق؛ نيز:
Ahlwardt; Arberry; GAL; GAL,S.
مهدي سلماسى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا