دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٧٤
| ابن عبدالدائم جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٧٤ |
اِبْنِ عَبْدُالدائِم، ابوالعباس احمد بن عبدالدائم بن نعمة بن احمد مقدسى
فندقى (٥٧٥ - ٦٦٨ق/١١٧٩-١٢٧٠م)، ملقب به زينالدين، محدّث و فقيه حنبلى و
ناسخ. وي در شام در منطقة فندق الشيوخِ نابلس متولد شد و براي استماع حديث
و فراگيري فقه از بزرگان سفرهاي متعدّدي كرد. از جمله در دمشق از يحيى بن
محمود ثقفى و ابومحمد عبدالرحمان خِرَقى، در بغداد از مشايخى همچون ابوالفرج
ابن جوزي و ابوالفرج عبدالمنعم بن عبدالوهاب بن كليب و در مصر از
ابوالقاسم هبةالله بن على بوصيري حديث شنيد (يونينى، ٢/٤٣٦؛ ابن رافع،
منتخب، ٢٩-٣٠). وي همچنين از ابوالفضل طوسى معروف به خطيب موصل، ابوالفتح
ابن شاتيل و نصرالله قزّاز اجازة روايت دريافت كرد (ابن شاكر، ١/٨١) و از
ابن صدقة حرانى صحيح مسلم را شنيد، و از موفقالدين فقه آموخت (يونينى،
٢/٤٣٧؛ ذهبى، ٣/٣١٨). جمع كثيري از سرزمينهاي مختلف براي استماع حديث به
سوي او شتافتند و كسان بسياري از او حديث فراگرفته و روايت كردهاند كه از
آن ميان ابن فرح اشبيلى، قطبالدين يونينى، ابن تيميه، نجمالدين ابن
صصري، تقىالدين ابن دقيق العيد و شرفالدين دمياطى قابل ذكرند (يونينى،
٢/٤٣٦؛ همو، وفيات، ١/٢٢٠، ٣٨٧، ٤١٠، ٤٣١؛ صفدي، ٧/٣٥، ٢٨٦؛ براي اطلاع از نام
ديگر راويان او (نك: ابن رافع، وفيات، جم؛ صفدي، همانجا).
ابن عبدالدائم بسيار تند مىنوشت و داراي خطى نيكو بود و رسالههاي پراكنده
و كتابهاي بزرگ بسيار از جمله تاريخ دمشق ابن عساكر را به خط خود نوشت
(ذهبى، يونينى، همانجاها؛ صفدي، ١٠٠). گفته شده كه او با يك نظر به صفحه
آن را مىنوشت، از اين رو در نوشتههايش اغلاط زيادي به چشم مىخورد و فاقد
دقت لازم بود (صفدي، همانجا). در اواخر عمر پس از ٥٠ سال استنساخ كتب و ٦٠
سال آموختن حديث، ناتوان و نابينا گشت و در دمشق وفات يافت و در سفح
قاسيون دفن شد (ابن شاكر، ١/٨١، ٨٢؛ يونينى، همانجا).
آثار: به گفتة ابن رجب (٢/٢٧٩) وي مشيخهاي براي خود استخراج كرده و نيز
تاريخى براي خود گردآورده بود. نسخهاي از مشيحة او در دست است (سيد، فهرس،
٢(٢)/١٤٢). از وي كتابى به نام فاكهة المجالس و فكاهة المجالس نيز برجاي
مانده كه گلچينى از تاريخ دمشق ابن عساكر است. مؤلف در اين گزينش بيشتر
جنبة ادبى را در نظر داشته است. نسخهاي از اين اثر به خط مؤلف در آكسفورد و
دو نسخة ديگر در كتابخانة لالهلى تركيه و خزانة المجمع العلمى دمشق موجود
است (منجد، ١٠٤؛ سيد، خطى، ١/٥٠٤؛ مجلّة معهد، ١(١)/٩٥).
مآخذ: ابن رافع سلامى، محمد، منخب المختار، به كوشش عباس عزاوي، بغداد،
١٣٥٧ق/١٩٣٨م؛ همو، الوفيات، به كوشش صالح مهدي عباس و بشار عواد معروف،
بيروت، ١٤٠٢ق/١٩٨٢م؛ ابن رجب، عبدالرحمان، الذيل على طبقات الحنابلة، به
كوشش محمد حامد الفقى، قاهره، ١٣٧٢ق/١٩٥٣م؛ ابن شاكر كتبى، محمد، فوات
الوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٩٧١م؛ ذهبى، محمد، العبر، به كوشش
سعيد بن بسيونى زعلول، بيروت، ١٩٨٥م؛ سيد، فؤاد، فهرس المخطوطات المصورة،
قاهره، ١٩٥٤م؛ همو، خطى؛ صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، به كوشش احسان
عباس، بيروت، ١٣٨٩ق/١٩٦٩م؛ مجلة معهد المخطوطات العربية، مصر، ١٣٧٥ق/١٩٥٥م؛
منجد، صلاحالدين، معجمالمورخينالدمشقيين، بيروت، ١٣٩٨ق/ ١٩٧٨م؛ يونينى،
موسى، ذيل مرآة الزمان، حيدرآباد دكن، ١٣٧٥ق/١٩٥٥م.
سيمين محقق
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا