ترجمۀ صلاة الجمعة - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١١٣ - «ذکر» در آِیۀ شرِیفه از باب استعمال کلِّی و ارادۀ نماز به عنوان ِیکِی از مصادِیق است

(إِنَّ ٱللَهَ يَأمُرُ بِالعَدلِ وَٱلإِحسَانِ وَإِيتَايِٕ ذِي ٱلقُربَىٰ وَيَنهَىٰ عَنِ ٱلفَحشَاءِ وَٱلمُنكَرِ وَٱلبَغيِ يَعِظُكُم لَعَلَّكُم تَذَكَّرُونَ).[١]

«حقِیقتاً خداوند تبارک و تعالِی به عدالت و نِیکوکارى و بخشش به خوِیشاوندان فرمان مى‌دهد و از کارهاِی زشت و ناپسند و ستم کردن نهِی مِی‌نماِید؛ پروردگارتان به شما اندرز مى‌دهد شاِید که پند گِیرِید.»

آمده است که:

مراد از عدل، رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله و سلّم و مراد از احسان، امِیرالمؤمنِین علِیهالسّلام و مراد از فحشا و منکر و بغِی، خصوص خلفاِی ثلاثه مِی‌باشد.[٢]

بنابراِین ارادۀ نماز از ذکر منافاتِی با ارادۀ رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله و سلّم نخواهد داشت.

در جواب گفته مِی‌شود: در رواِیات مستفِیضه وارد است که قرآن کرِیم «ِیجرِى کما ِیجرِى الشّمسُ و القمر؛[٣] قرآن همچون خورشِید و ماه که در جرِیان و گردش هستند، در جرِیان و گردش است.»

بر اِین اساس اِین معانِی، همه معانِیِ حقِیقِی و ظاهرِی براِی قرآن مِی‌باشد؛ مانند معانِیِ کلمۀ «صراط» در آِیۀ شرِیفۀ (ٱهدِنَا ٱلصِّرَاطَ ٱلمُستَقِيمَ)[٤]که به «اسلام» و «اِیمان» و هم‌چنِین به «صراط علِیّ بن أبِی‌طالب علِیهماالسّلام» تفسِیر شده است.[٥]

و در اِینکه اِین معانِی و مصادِیق همه صراط مستقِیم هستند اشکالِی وجود

[١]. سوره نحل (١٦) آِیه ٩٠.

[٢]. تفسِیر القمِی، ج ١، ص٣٨٨.

[٣]. بصائر الدّرجات، ج ١، ص ١٩٦؛ نور ملکوت قرآن، ج ١ ص ٣٢٦.

[٤]. سوره حمد (١) آِیه ٦.

[٥]. تأوِیل الآِیات الظّاهرة، ص ٣٠؛ هم‌چنِین جهت اطلاع بِیشتر رجوع شود به معاد شناسِی، ج ٨، مجلس ٥٢، ص ٤٥.