ترجمۀ صلاة الجمعة - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١١٢ - «ذکر» در آِیۀ شرِیفه از باب استعمال کلِّی و ارادۀ نماز به عنوان ِیکِی از مصادِیق است

درحالِی‌که روشن است که اگر مراد، رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله و سلّم باشد، آِیه بلاغت خود را از دست مِی‌دهد؛ خصوصاً بر اِینکه (فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ)[١] متفرّع بر (فٱسعَواْ إِلَىٰ ذِكرِ ٱللَهِ)[٢] شده است.

مطلبِی که تعجّب مرا بِیشتر مِی‌کند اِینکه در کتاب جواهر از کتاب کشفاللّثام تعرِیضِی را بر قائلِین به وجوب نماز جمعه حکاِیت نموده که:

«مراد از (ذِكرِ ٱللَهِ) در آِیۀ شرِیفه، رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله و سلّم باشد اظهر است از اِینکه مراد خطبه و ِیا نماز باشد.[٣] و به اِین ادّعا که گفته مِی‌شود که: ”مفسّرِین اجماع دارند بر اِینکه ِیکِی از اِین دو معنا (پِیامبر و ِیا خطبه) در آِیه اراده شده است“ توجّه نکن؛ خصوصاً اگر شِیعه هستِی و مِی‌دانِی که اجماع بدون قول معصوم تحقّق نمِی‌ِیابد.»[٤]و[٥]

و از اِینجا دانسته مِی‌شود که در پاسخ اِین اشکال، نِیازِی به جواب مرحوم حلبِی ـقدّس سرّهـ نِیست، آنجا که گفته است:

«قرآن ظاهرِی دارد و باطنِی، و نماز از معانِیِ ظاهرِیِ ذکر و رسول خدا صلِّیالله علِیه و آله و سلّم از معانِیِ باطنِی آن مِی‌باشند.»[٦]

کما اِینکه در تفسِیر آِیۀ شرِیفۀ:

[١]. سوره جمعه (٦٢) آِیه ١٠: «هنگامِی که نماز جمعه به اتمام رسِید.»

[٢]. سوره جمعه (٦٢) آِیه ٩: «به ذکر خدا بشتابِید!»

[٣]. مِی‌گوِیم: امثال اِین استدلال‌ها بازِی نمودن با قرآن عظِیم و خروج از حکم الهِی بدون بِیان دلِیل و تفسِیر به رأِی نمودن آِیات قرآن است. (منه عفِی عنه)

[٤]. جواهر الکلام، ج ١١، ص ١٦٨.

[٥]. لازم به ذکر و ِیادآورِی است که ما رساله‌اِی کامل و وافِی راجع به بطلان اجماع و عدم حجِّیت آن مطلقاً به رشتۀ تحرِیر درآورده‌اِیم؛ پس با اِین وصف که اصل اجماع باطل و مردود مِی‌باشد، اجماع مفسّرِین که هِیچ جاِیگاه و اساسِ عقلِی و ِیا شرعِی نداشته به طرِیق اولِیٰ از حجِّیت ساقط مِی‌شود. (منه عفِی عن جرائمه)

[٦]. أبوالصّلاح تقىّ‌الدِّین بن نجم‌الدِّین حلبى.