امّا مرحوم والد در اثناء مباحثه، با مبناِی خودشان اِیشان را ملزم به قبول وجوب تعِیِینِی کرده و راه را از هر طرف بر اِیشان بسته و وِی را با ادلّۀ اجتهادِی مُجاب نمودند؛ ولِی با اِین وجود، اِیشان از فتوا بر وجوب نماز جمعه إبا نموده و با تمسّک به اجماع موهوم، ادلّۀ مثبتۀ وجوب را رد کردند. و اِین ِیکِی از مصادِیق تمسّک به اجماع واهِی و موهوم و رفض کلام معصوم است که واقعاً باِید بر اِین سِیرۀ جارِی و سنّت مستمرّۀ در مِیان علما تأسّف خورد.

اجماع از اصول و امّهات اهلتسنّن است نه تشِیّع

و ما بحمد‌الله تعالِی و توفِیقه رساله‌اِی کامل و وافِی راجع به وهن و سستِی اجماع در طرِیق استنباط احکام شرعِیّه و اِینکه اجماع اصلاً موقعِیّتِی در اجتهاد ندارد، تألِیف کرده‌اِیم[٢] و در آنجا به تمام و کمال به اثبات رسانده‌اِیم که اجماع حجِّیت نداشته و امر ساخته و پرداختۀ اهل تسنّن بوده و از طرف آنان بر اصول و قواعد استنباطِیِ شِیعه وارد گردِیده است، و ابداً در رواِیات و اصول مأثوره از معصومِین علِیهمالسّلام هِیچ اصل و اساسِی ندارد.

شِیعِیان باِید اِین اصل را به‌طور‌کلِّی از طرِیق استنباط احکام خارج و حذف نموده و آن را به اهل تسنّن واگذار نماِیند؛ چرا که آنها اولِی به استفاده از اِین اصل موهوم و تخِیّلِی مِی‌باشند و هنگامِی که اِین اصل از مبانِی استنباط آنان گرفته شود، دِیگر در اصول و فروع چِیزِی براِی آنان باقِی نخواهد ماند.

آخرِین تعلِیقات مصنّف بر رسالۀ صلاة الجمعة

مرحوم والد ـقدّس سرّهـ در اواخر عمر شرِیفشان به اِین رساله مراجعه کرده و تعلِیقاتِی را به آن اضافه نموده‌اند که تأمّل در آن، اِین مسئله را در ذهن تقوِیت مِی‌کند که مرحوم والدـ قدّس الله رمسَهـ رأِی و فتواِیشان را تغِیِیر داده و قائل به رجحان نماز جمعه در هر حالِی شده‌اند؛ چرا که اِیشان پِیش از اِین، قائل به حرمت و

[١]. إجماع از منظر نقد و نظر، ص ١٦٤، تعلِیقه.

[٢]. کتاب إجماع از منظر نقد و نظر رسالۀ اصولِیه در عدم حجِّیت اجماع مطلقا.