شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٨٦ - فصل اوّل در بيان فوائد صمت است

به چيزهاى بى‌معنى لا طائل است، قرار داده. [١]

پس، آنچه از جنود عقل است، و در شرع و عقل مورد تحسين است، سكوت از هذيان و هذر است. و البته اين سكوت و حفظِ زبان از لغو و باطل، از فضايل و كمالات انسانى است؛ بلكه اختيار زبان را داشتن و اين مار سركش را در تحت اختيار درآوردن از بزرگترين هنرمندى‌ها است كه كمتر كسى مى‌تواند به آن موفق شود، و اگر كسى داراى چنين قدرتى شد، از آفات و خطرات بسيارى محفوظ ماند؛ زيرا كه زبان داراى آفات و خطرات بسيارى است؛ بعضى براى آن قريب بيست آفت ذكر كردند [٢] و شايد از آن هم بيشتر باشد.

بالجمله، كلام با آن كه از كمالات وجود است، و تكلُّم منشأ كمالات بسيارى است- كه بدون آن باب معارف مسدود مى‌شد، و خداى تعالى‌ در قرآن كريم مدح شايان از آن فرموده در سوره رحمان كه فرمايد: «الرَّحْمنِ^ ... خَلَقَ الْإِنْسانَ^ عَلَّمَهُ الْبَيانَ» [٣]؛ تعليم بيان را در اين آيه، مقدّم بر تمام نعمتها داشته در مقام امتنان بر نوع انسانى- با اين وصف، چون اطمينان از سلامت آفات آن نمى‌شود پيدا كرد، و در تحت اختيار آوردن زبان از مشكلترين امور است، سكوت و صمت بر آن ترجيح دارد.

و اهل رياضت سكوت را بر خود حتم مى‌داشتند [٤]؛ چنانچه خلوت را نيز اهميّت مى‌دادند براى همين نكته. با آن كه در معاشرات با اهل معرفت و

[١] لسان العرب، ج ١٥، ص ٦٥.

[٢] المحجَّة البيضاء، فيض كاشاني (ره)، ج ٥، ص ١٩٠، كتاب آفات اللِّسان؛ إحياءُ علوم الدّين، ج ٣، ص ١٠٧.

[٣] خداى رحمان، ... انسان را بيافريد، به او بيان و گفتن را آموخت. (الرَّحمن/ ٤- ١).

[٤] نگاه كنيد به: إحياءُ علوم الدّين، ج ٣، ص ١١١.