شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥١ - لطيفةٌ عرفانيةٌ و حقيقةٌ إيمانيةٌ

«آداب الصّلاة» مذكور داشتيم‌ [١]- آن است كه انسان مى‌تواند نشئه خود را تبديل كند و مظهريّت ابليسيّه را به مظهريّت آدميّه مبدل نمايد؛ زيرا كه انسان تا در عالم طبيعت- كه دار تغيّر و تبدّل و نشئه تصرُّم و هَيولَويّت است- واقع است، به واسطه قوه منفعله كه حق تعالى به او عنايت نموده و راه سعادت و شقاوت را واضح فرموده، مى‌تواند نقايص خود را مبدَّل به كمالات، و رذايل خويش را تبديل به خصايل حميده، و سيّئات خود را مبدَّل به حسنات نمايد. و اين كه معروف است: «فلان خُلق زشت يا فلان صفت رذيله از ذاتيّات است و قابل تغيير نيست» [٢]، اصلى ندارد و حرفى بى‌اساس و ناشى از قِلّت تدبّر است و عدم تغيير و تبديل ذاتيّات را به اين باب ربطى نيست؛ بلكه با رياضات و مجاهدات، تمام صفات نفسانيّه را مى‌توان تبديل [نمود] و تغيير داد، حتّى جُبن و بخل و حرص و طمع را مى‌توان مبدّل به شجاعت و كرم و قناعت و عزّت نفس نمود.

پس بر انسان سالكِ راه حق و طالبِ سعادت و نجات، لازم و مُتحَتّم است كه تا در اين چند روزه كه مهلت است و از عمر دنياوى او- كه مورد تغيير و تبديل و نشئه اختيار و نفوذ اراده است- چند صباحى باقى مانده، با جدّيت كوشش كند و صفحه نفس خود را عرضه به قرآنِ خدا و أحاديث معصومين عليهم السلام- كه موازين حق و باطل و طرق تميز سعادت و شقاوتند- نمايد، تا أوّلًا: خود را بشناسد و به حال باطن خود معرفت پيدا كند كه از كدام حزب و داخل كدام جند است؛ آيا از حزب الرحمن و جند العقل است، يا حزب الشّيطان‌

[١] آداب الصلاة، ص ٢٠٦.

[٢] اين قول را نقل كرده‌اند: محقّق طوسى (ره) در «اخلاق ناصرى»، ص ١٠٢؛ مولى مهدى نراقى (ره) در «جامع السعادات»، ج ١، ص ٢٢.