شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٨٢ - فصل هفتم در ذكر فضايل حلم از طريق منقول

روايت است كه: «اگر حليم نيستى، تحلّم كن».

« إذا لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ». [١]

فصل هفتم در ذكر فضايل حلم از طريق منقول‌

اما فضايل حلم به حسب عقل، معلوم و ثابت است، و آثار شريفه مترتّبه بر آن بر كسى كه صاحب عقل سليم است پوشيده نيست. و كفايت كند در فضل آن، آن كه خداى تعالى‌ در قرآن شريف، خود را به حلم معرفى فرموده؛ در سوره بنى اسرائيل آيه ٤٤ فرمايد: «إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً» [٢]، و در سوره احزاب، آيه ٥١ فرمايد: «وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَلِيماً» [٣] و اين، دليل بر آن است كه حلم از اوصاف كماليه‌اى است كه از كمالات مطلقه است، و موجود بِما أنّه موجودٌ به آن متصف شود؛ زيرا كه در فلسفه مقرّر است كه اوصاف حق آن است كه از كمالات مطلقه باشد و از صفات موجود بما أنَّه موجودٌ باشد، و در اتصاف وجود به آن، تخصّص استعداد رياضى و طبيعى در كار نباشد. [٤]

و تمام اوصاف كماليه از جنود رحمان است؛ زيرا كه جنود حق و رحمان ظلّ او است، و ظلّ شى‌ء مباينت عزلى با او ندارد، و تباين وصفى- كه تفاوت به كمال و نقص است- دارد، كه در قرآن شريف از اين معنى دقيق عرفانى و حقيقت ثابت برهانى، به آيه و نشانه تعبير شده است.

[١] متن حديث، چنين است:

«إذا لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ».

(اصول كافي، ج ٢، ص ٩٢- ٩١، باب الحلم، ح ٦؛ وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٢١١، ح ٧).

[٢] او بدرستى بُردبار و آمرزنده است.

[٣] و خداست كه دانا و بُردبار است.

[٤] الأسفار الأربعة، ج ٦، ص ١٣٣، فصل ٤ از موقف ٢.