شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧١ - فصل سوّم در بيان خطرات انحراف قوّه غضبيّه

فاسد كند ايمان را، آن چنان كه سركه فاسد كند عسل را».

« قالَ رَسُولُ اللّهِ- صلّى اللّه عليه و آله-:« الغَضَبُ يُفْسِدُ الإيمانَ كَما يُفْسِدُ الخَلُّ العَسَلَ». [١]

چه بسا كه اين قوه كه چون سگ عَقُور است، در حال شدّت، اختيار را از دست انسان بگيرد و سركشى آغاز كند و انسان را به هتك نواميس محترمه و قتل نفوس مؤمنين وادار كند. و چه بسا كه ظلمت آن، نور ايمان را خاموش كند و اين آتش افروخته شده، تمام عقايد حقّه و انوار معرفت و ايمان را بسوزاند، و مبدأ هزاران جهالت و سفاهت شود كه در تمام عمر، انسان نتواند جبران آن كند.

خطر اين قوّه از ساير قوى‌ بيشتر است؛ زيرا كه اين قوّه با سرعت برق گاهى كارهاى بسيار بزرگ خانمان‌سوز كند، و با يك دقيقه انسان را از تمام هستى و سعادت دنيا و آخرت ساقط كند.

حكما گويند: «مَثَل انسان در حال فَوَران غضب، مَثَل غارى است كه در آن آتش افروزند، و در آن شعله‌هاى آتش و دودها محتقن و محبوس شود و درهم پيچيده گردد، و از شدت فوران آن، سخت نفير و صدا كند. خاموش نمودن چنين آتش سوزان درهم پيچيده [اى‌] سخت مشكل است؛ زيرا كه هر چه براى خاموش نمودن آن، در دهنه آن ريزند، آن را بلع كند و جزءِ خود نمايد؛ چنانچه آبها را به صورت آتش درآورد و بر اشتعال خود به واسطه آنها بيفزايد». [٢]

از اين جهت، انسان در اين حال كه حال سفاهت و جهالت و سَبُعيّت است، كور و كر شود از رشد و هدايت، و موعظه و پند در مزاج او بعكس نتيجه دهد، و بر اشتعال نائره غضب او بيفزايد. و بقراط حكيم گفته كه: «من از كشتى كه دچار بادها و طوفانهاى سخت شود و در امواج دريا متلاطم شود و در لجّه‌ها و

[١] متن حديث، اين است:

«قالَ رَسُولُ اللّهِ- صلّى اللّه عليه و آله-: «الغَضَبُ يُفْسِدُ الإيمانَ كَما يُفْسِدُ الخَلُّ العَسَلَ».

(اصول كافي، ج ٢، ص ٢٢٩، باب الغضب، ح ١).

[٢] تهذيب الأخلاق، ابن مسكويه، ص ١٦٥- ١٦٤؛ أخلاق ناصري، محقّق طوسي (ره)، ص ١٧٦- ١٧٥.