شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٢٧ - فصل دوّم در بيان اختلاف درجات خوف است

درجات عباد و سالكين الى اللَّه و اختلاف درجات معرفت است.

پس درجه اوّلِ از خوف، خوف از عقاب و عذاب است. و اين، خوفِ عامّه است، و نوع خائفين خوفشان از اين قبيل است.

و ملحق به اين درجه است، خوف فقدان ثواب و نرسيدن به لذائذ محبوبه، و اين مرتبه از خوف را نبايد خوف از خداى تعالى‌ محسوب داشت. چنانچه اگر عبادتى نيز از اين خوف به جا آمد، عبادت خالص نيست و در احاديث شريفه فرمودند: «اين عبادتِ بندگان يا مزدوران است». [١]

انسان تا در اسارت نفس و شهواتِ نفسانيّه است، و خودخواه و خودبين است، و بالجمله صبغه نفسانيه كه صبغة الشيطان است دارد، نه عبادت و طاعتش عبادة اللَّه شود و نه رهبت و رغبتش رهبت و رغبت مربوط به حق شود، بلكه تمام اعمال صوريّه و معنويّه و قلبيّه و قالبيّه‌اش نفسانى و منصبغ به صبغه نفسانيّه شيطانيّه است.

درجه دوّم، خوف خاصّه است و آن خوفِ از عتاب است. اينان خائفِ از آن هستند كه مبادا از ساحت مقدّس مولا دور شوند، و مورد عتاب و بى‌لطفى واقع شوند. اينان، از توجه به لذّات حيوانى و شهوات طبيعى دور شدند، ولى لذّات معنويّه در ذائقه روح آنان هست، و قرب منزلت و مقام را طالبند؛ و تا اين طلب براى خود هست، از رنگ نفسانيّت و صبغه شيطانى، خالص و خالى نيست. و عبادات و طاعات اگر بدين مقصد و مقصود پيدا شد، دين اللَّه كه خالص از شوائب بايد باشد، نيست‌ «أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ». [٢]

[١] وسائل الشيعة، ج ١، ص ٥٩ و ٦٠، باب ٩ از أبواب مقدّمات العبادات، أحاديث ٣- ١.

[٢] آگاه باش كه دين خالص، از آن خداست. (زُمَر/ ٣).