عزيزا! اين آيات الهيّه و تعاليم ربانيّه براى بيدار كردن ما بيچاره‌هاى خواب، و هشيار نمودن ما سرمستان غافل آمده. اين قصص قرآنيّه كه حاصل معارف تمام انبياء، و خلاصه سير و رشد همه اولياء، و بيان درد و درمان هر عيب و مرض نفسانى، و نور هدايت طريق الهى و انسانى است، براى قصه گفتن و تاريخ عالم نيامده. مقصود از آنها با آن همه تشريفات در تنزيل و نزول، بيان تاريخ گذشتگان نيست براى صرف اطلاع و تاريخ دانى.

مقصود خدا را، از مقصد مسعودى‌ [١] و طبرى‌ [٢] و امثال آنها تميز بده، و به نظر تاريخ و ادب و فصاحت و بلاغت به قرآن شريف نظر مكن كه اين صورت، خود حجابى است بس ضخيم.

قرآن كتاب رشد معنوى و تعاليم الهيّه مربوط به مقاصد اهل دنيا نيست.

تمام مقاصد دنياوى مقاصد حيوانى است و انسان در تعقيب هر مقصدى كه به دنيا نتيجه‌اش برگردد، برود، از افق حيوانى خارج نشده، بلكه مادامى كه در

[١] أبو الحسين عليّ بن حسين مسعودي، مؤرّخ بزرگ أوايل قرن چهارم هجرى است. وى امامى مذهب و از أولاد صحابى مشهور عبد اللَّه بن مسعود بوده، لذا به مسعودى شهرت يافته است. او اهل سير و سياحت بوده و به شرق و غرب سفر كرده، و سرانجام در سال ٣٤٥ يا ٣٤٦ هجرى قمرى در فُسطاط مصر از دنيا رفته است. آثارى كه از مسعودي باقيمانده است عبارتند از: التنبيه و الاشراف، أخبار الزَّمان، اثبات الوصيَّة و از همه مشهورتر: مروج الذَّهب كه خلاصه دو كتاب أخبار الزَّمان اكبر و أوسط اوست. وى اين كتاب را در موضوعات تاريخ، جغرافياى أماكن، سرگذشت ملوك گذشته و أخبار و آثار آنها به رشته تحرير در آورده است. (ريحانة الأدب، خياباني تبريزي، ج ٥، ص ٣٠٩- ٣٠٧).

[٢] محمّد بن جرير بن غالب مُكنَّى به أبو جعفر و مشهور به طبري، فقيه و دانشمند و مؤرّخ ايرانى است، كه در سال ٢٢٥ هجرى متولّد و در سال ٣١٠ از دنيا رفته است. وى در اكثر علوم داراى تأليفات بوده است، و آنچه از آثار وى بجا مانده است، عبارتند از: أخبار الرُّسل و الملوك (مشهور به تاريخ طبري)، جامع البيان في تفسير القرآن و اختلاف الفقهاءِ يا اختلاف العلماءِ.

(ريحانة الأدب، ج ٤، ص ٤٣- ٤٢).