شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢١٥ - فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و اشاره به معنى حرص و اين كه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است

تصحيح التوكّل» [١] همين است كه مذكور شد؛ گرچه شارح قاسانى‌ [٢] غير از آن فهميده و شرح كرده‌ [٣]. بالجمله، اجمال در طلب و سعى در حاجات خود و مؤمنين، منافات با توكل ندارد، چنانچه معلوم شد.

فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و اشاره به معنى حرص و اين كه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است‌

بدان كه يكى از لطايف و حقايقى كه در فطرت تمام عائله بشرى، به قلم قدرت ازلى، ثبت و از احكام فطرت مخموره است، فطرت افتقار است.

و آن چنان است كه جميع سلسله بشر- بى‌استثناء احدى از آحاد- بى‌اختلاف رائى از آراء، خود را به هويّت ذاتيّه و به حسب اصل وجود و كمال وجود محتاج و مفتقر، و حقيقت خود را متعلق و مرتبط بيند. و فرضاً اگر سلسله غير متناهيه [اى‌] از آنها تشكيل شود، جميع آحاد سلسله غير متناهيه به لسان‌

[١] شرح منازل السائرين، عبد الرزَّاق كاشاني، ص ١٧٤.

[٢] مراد از شارح قاسانى، مولى عبد الرّزاق كاشانى، متوفّى در سال ٧٣٥ هجرى است. وى از عرفاى محقّق قرن هشتم هجرى و جامع علوم ظاهرى و باطنى بوده. وى از اجلّه شاگردان شيخ كبير صدر الدّين قونيوى، و با علاء الدّوله سمنانى معاصر بوده و مكاتبات عرفانى داشته، و شاگردى محقّق همچون شيخ داود قيصرى (شارح مشهور فصوص ابن عربى) را تربيت كرده است. او را تأليفات بسيار بوده كه مشهورترين آنها عبارتند از: شرح فصوص الحكم ابن عربى، شرح منازل السائرين خواجه عبد اللَّه انصارى، تأويلات آيات قرآن كريم (كه به خطاء به ابن عربى نسبت داده شده است) و اصطلاحات الصوفيّة.

(الذريعة، آقا بزرگ طهرانى، ج ١٤، ص ١٨٨؛ نفحات الانس، جامى، ص ٤٨٣).

[٣] شرح منازل السائرين، عبد الرّزاق كاشانى، ص ١٧٥- ١٧٤.