شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٨٥ - فصل سوم در بيان آنكه شكر از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است، چنانچه كفران از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است

قيام به شكر كند؛ زيرا كه بنده و تصرفات او از جمله ممالك الهيه است. پس شكر، چون متضمن مكافات است، از اين جهت اسائه ادب است، مگر آن كه عبد مأمور به شكر باشد؛ كه قيام به شكر از قبيل قيام به امر الهى باشد. پس شكر اولياء قيام به طاعت است، نه شكر به حقيقت خود». [١]

ولى معلوم است كه اين تضمن دعوى براى غير اوليائى است كه جامع حضرات و حافظ مقام وحدت و كثرت و حايز رتبه برزخيت كبرى هستند. و از اين جهت، شيخ عارف محقق، خواجه انصارى با آن كه فرموده است: شكر از مقامات عامه است درجه سوم آن را چنين بيان كرده.

قال:

«وَ الدَّرَجَةُ الثّالِثَةُ أنْ لا يَشْهَدَ الْعَبْدُ إلّا الْمُنْعِمَ، فَإذا شَهِدَ الْمُنْعِمَ عُبُودَةً اسْتَعْظَمَ مِنْهُ النِّعْمَةَ، وَ إذا شَهِدَهُ حُبّاً اسْتَحْلى مِنْهُ الشِّدَّةَ، وَ إذا شَهِدَهُ تَفْرِيداً لَمْ يَشْهَدْ مِنْهُ نِعْمَةً وَ لا شِدَّةً».

[٢]

و از اين فقرات شريفه معلوم شود كه اين مقام، يعنى مقام «شكر» چون ديگرِ مقامات سلوك در اوائل، عامه و خاصّه با هم مشترك يا مختص به عامّه است، و در اواخر مختص به خواص شود و ديگران را از آن حظّى نيست.

فصل سوم در بيان آنكه شكر از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است، چنانچه كفران از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است‌

بدان كه از فطرياتى كه در فطرت همه عائله بشرى به قلم قدرت حق ثبت، و

[١] شرح منازل السائرين، عبد الرّزاق كاشانى، ص ٢١٣- ٢١٢.

[٢] همان مصدر، ص ٢١٥.