شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٢٣ - فصل دوم اصلاح نفس از جحود

نورانيت و تصديق فايده دارد، بر دو نوع است: يكى اعمال قلبيه؛ و ديگر اعمال قالبيه است.

و مراد از اعمال قلبيّه در اين مقام، اعمالى است كه فطرت را به حالت اوليه خود برگرداند و استرجاع روحانيّت فطريّه كند. و عمده آن توبه است به شرايط باطنيّه و ظاهريه آن (و ما حقيقت توبه، و مُقوّمات و شرايط آن را در باب خود هم، در اين رساله بيان مى‌كنيم، ان شاء اللَّه. و شرحى از آن را در كتاب «شرح اربعين حديث» مذكور داشتيم). [١]

و پس از آن، اشتغال به تزكيه و تطهير قلب و تصفيه و تلخيص آن از غواشى طبيعيّه- كه عمده آن حُبّ دنيا و خودخواهى و خودبينى و خودرأيى است- پيدا كند كه از مهمّات باب سلوك الى اللَّه است كه اهل مجاهده و سلوك به آن از هر چيز بيشتر اهميت دهند، و در اين اوراق، شمه [اى‌] از هر يك مذكور خواهد شد در محل خود- ان شاء اللَّه تعالى‌.

و اما عمل قالبى در اين مقام، اعمالى است كه نفس را متذكّر احوال خود كند و از خواب گران و سكر طبيعت برانگيزد، و آن اشتغال به اذكار وارده از اهل بيت وحى و طهارت است با شرايط آن- كه عمده، حضور قلب است- به مقصد تذكّر نفس و بيدار نمودن آن در اوقاتى كه اشتغال نفس به كثرت و دنيا كمتر باشد؛ مثل اواخر شب و بين الطّلوعين.

در كافى شريف روايت كند كه خداى تعالى‌ به «عيسى‌» فرمود: «اى عيسى‌! نرم كن براى من قلبت را و بسيار ياد من كن در خلوتها. و خشنودى من در آن است كه در دعا تَبَصْبُصْ كنى؛ يعنى، از روى خوف و رجا و ذلّت و خوارى به‌

[١] چهل حديث (شرح أربعين حديث)، ص ٢٧١، ذيل حديث ١٧.