شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٩٣ - نقد نسبيت

علم نيست بلكه حركت عالم در طى مراتب علمى است

آن گاه كه مثال با ممثل در تحت يك جامع مشترك گرد نمى آيند , تمثيل افاده ظن و گمان نمى نمايد , زيرا اين قاعده اصولى كه مى گويد : الظن يلحق الشيى بالاعم الا غلب , يعنى ظن شيى مشكوك را به اعم اغلب ملحق مى گرداند نه به قسم مغلوب و نادر در جايى جارى است كه قبلا افراد مشترك در تحت يك عنوان جامع آزموده شده باشند و خصوصيت غالب آنها كشف شده باشد , و فرد مشكوك تعلقش به آن عنوان جامع محرز شده باشد عقلا در چنين موردى است كه فرد مشكوك را براى تحصيل نتايج عملى واجد خصوصيت غالب لحاظ مى نمايند

به عنوان مثال اگر رمه اى هزار گوسفند در آن باشد و نهصد گوسفند آن داراى پشم سپيد و صد گوسفند ديگر داراى پشم سياه باشد و در تاريكى با يكى از افراد آن رمه تماسى حاصل شود در اين صورت ظن آدمى كه همان احتمال غالب است حكم به سپيد بودن پشم آن گوسپند مى نمايد

به بيانى ديگر , اگر در كيسه اى نه مهره سپيد و يك مهره سياه باشد آن گاه كه يك مهره از آن بيرون آورده شود , احتمال سپيد بودن احتمال غالب آن است و سياه بودن احتمال نادر آن مى باشد , زيرا كه احتمال سپيد بودن مهره نه دهم و احتمال سياه بودن آن يك دهم است و نه دهم به مراتب بيشتر از يك دهم است

در اين دو مثال اگر وجود چند رمه و يا چند كيسه ديگرى فرض شود كه رنگ گوسفندان و يا مهره هاى آن قهوه اى و يا زرد باشد و ندانيم گوسفند و يا مهره مورد مشاهده متعلق به كدام رمه و يا كيسه