، ملقّب به ركن الدين، معروف به طاوسى، از اكابر علماى علم خلاف بلكه از ائمّه آن فنّ بود، در جدل و مناظره دستى توانا داشت و مرجع استفاده جمعى از افاضل بود. سه كتاب مبسوط و متوسط و مختصر در آن علم تأليف داد و در چهارم جمادى الاخره ششصد تمام قمرى هجرت درگذشت. ابن خلّكان گويد از جمعى از اهل بلادش مسموعم گرديد كه در قزوين گروهى است معروف بهمين نسبت طاوسى كه بزعم خودشان از نسل طاوس بن كيسان تابعى ميباشند و محتمل است كه ابو الفضل عراقى نيز از آن گروه باشد. امّا طاوس بن كيسان مذكور كه خولانى يمانى مهرانى و كنيه‌اش ابو عبد الرحمن بوده و گاهى طاوس الفقيه نيز گويند از اولاد فرس و از اهل يمن، از اكابر و اعلام تابعين، بسيار عابد و زاهد، فقيهى است جليل القدر، در تفسير داناترين مردم. چهل مرتبه حج كرد، چهل سال نماز صبح را با وضوى نماز خفتن خواند، از ابن عباس و ابو هريره استماع حديث نمود و در هفتم ذى الحجه سال يكصد و پنجم يا چهارم يا ششم هجرت در مكّه وفات يافت، هشّام بن عبد الملك بر جنازه‌اش نماز خواند و از كثرت ازدحام بيرون آوردن جنازه ممكن نبود تا آنكه ابراهيم بن هشّام مخزومى امير مكّه پاسبانها معيّن نمود و اينكه قبرى را در بعلبك بطاوس نسبت دهند اشتباه است و بنابر مشهور طاوس نام اصلى وى ميباشد.

از ابو الفرج ابن الجوزى نقل شده كه نام اصلى او ذكوان بوده و طاوس لقبش ميباشد.

در معارف ابن قتيبه بتشيّع طاوس يمانى تصريح شده و در روضات الجنّات نيز او را در عداد فقهاى شيعه شمرده و نيز از او نقل كرده است كه گويد: شبى نزد حجر الاسود بودم در آن موقع حضرت على بن الحسين ع وارد شد و انديشيدم كه مردى از اهل بيت رسالت است و بايد دعاى او را بشنوم پس شنيدم كه در اثناى دعا ميگفت: عبدك بفنائك سائلك بفنائك مسكينك بفنائك. طاوس گويد پس هروقتيكه اين دعا را خواندم فرج و گشايشى ديدم. در روايت ديگر اينكه طاوس بعضى از ائمّه ع را شنيد كه در سجده ميگفته و يا امر كرد كه در سجده بدين روش خدا را بخوانند: الهى عبيدك بفنائك مسكينك بفنائك‌