ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٦٦ - طيبى حسن يا حسين بن محمد بن عبد اللّه
اصلا پيرامون مال و اقبال نميگرديد، بلكه ثروت زياد شخصى خود را هم كه از ارث و تجارت داشته در وجوه برّ و خيرات و مبرّات و انجام ضروريّات طلّاب دينيّه مصروف و در آخر عمر بىچيز و فقير گرديد. همواره شريعت مقدّسه را تعظيم ميكرد، در ردّ فلاسفه، با آنهمه استيلائى كه در آن اوان داشتهاند جدّى وافر بكار مىبرد، فضايح و قبايح ايشان را گوشزد عالميان مىنمود، تا آخر عمر پيوسته از صبح تا ظهر مشغول تفسير بود، بعد از آن تا عصر نيز بحديث اشتغال ميورزيد تا آنكه روز سهشنبه بيست و سيم شهر شعبان هفتصد و سى و سيم يا چهل و سيم هجرت از وظيفه تفسير فراغت يافته و در مجلس حديث رفت، نافله وقت را خوانده و همچنان رو بقبله در حال انتظار اقامه فريضه جان بمالك جانان داد. بنابر اينكه نامش حسن و سال وفاتش هم سى و سيم باشد يكى از دو جمله:
خواجه حسن- ٧٣٣ و سردار سلطان حسن- ٧٣٣ مادّه تاريخ وفات او ميشود و اگر نامش حسين و سال وفاتش چهل و سيم باشد يكى از دو جمله: خواجه حسين- ٧٤٣ و سردار سلطان حسين- ٧٤٣ مادّه تاريخ ميباشد.
از تأليفات او است:
١- التبيان فى المعانى و البيان ٢- تفسير قرآن ٣- خلاصة در علم درايه ٤- شرح الكشاف ٥- شرح مشكوة ٦- شرح مصابيح حسين بن مسعود بغوى كه نامش الكاشف عن حقائق السنن است. در شرح كشّافش گويد كه در عالم خواب، يك قدح شير از دست حضرت پيغمبر بشير ص گرفته و نوشيد. چنانچه اشاره نموديم نام صاحب ترجمه بين ارباب تراجم محل خلاف و مابين حسن و حسين مردّد است كه در درر كامنه و در قاموس الاعلام حسين ولى در روضات و مدارك ديگر موجوده در نزد اين نگارنده حسن نوشتهاند. لكن قول درر كامنه كه بشهادت تطابق اغلب كلمات و جملات مستعمله در شرح حال طيبى مدرك روضات بوده است تأييد ميشود.
(ص ٦٨ ج ٢ كمن و ١٩٦ هب و ٢٢٤ ت و ٣٠٣١ ج ٤ س و ٢٦٠ ج ٤ فع و غيره)