ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٣٥٤ - فنارى محمد بن حمزة بن محمد بن محمد
حساب و شرحى بر كافيه ابن حاجب نوشته و در سال نهصد و يكم يا سيم هجرت درگذشت.
(ص ٢٨ ج ٣ نى و ٣٤٣٧ ج ٥ س و ١٣٩ فوائد البهية)
فنارى محمد بن حمزة بن محمد بن محمد
- رومى حنفى، ملقّب به شمس الدين، معروف به فنارى و ابن الفنارى و علامه فنارى، از اكابر علماى عثمانى قرن نهم هجرت ميباشد كه در معانى و بيان و هيئت و قرائات و تمامى علوم متداوله وحيد عصر خود بود و يكى از چندين تن رؤساى علمى ميباشد كه در آن زمان هريكى در يك رشته متخصّص و فريد عصر خود بودهاند چنانچه فيروزآبادى در لغت، سراج الدين بلقينى در فقه شافعى، ابو عبد اللّه بن عرفة در فقه مالكى، سراج الدين ابن الملقن در كثرت مصنّفات فقهيّه و حديثيّه، شيخ زين الدين عراقى در حديث و همين شمس الدين فنارى در اطّلاع و احاطه بتمامى علوم عربيّه و عقليّه و نقليّه. فنارى از علاء الدين اسود شارح مغنى و جمال الدين آقسرائى و ديگر اكابر وقت اخذ مراتب علميّه كرده و در بيروت و بروسه و قسطنطنيّه قضاوت نمود و اخيرا بمنصب شيخ الاسلامى مفتخر و در نزد سلطان بايزيد خان (٧٩١- ٨٠٤ ه ق) و چلبى سلطان محمد خان (٨١٦- ٨٢٤ ه) و ديگر سلاطين وقت بسيار محترم و غالبا در امور دولتى نيز محل استشاره بوده و در امورات شرعيّه اهتمام تمام بكار ميبرد و حتى در يك قضيه، شهادت سلطان را نيز ردّ كرد. او نخستين كسى است كه بمرتبه شيخ الاسلامى نايل گرديده و يا چنانچه خواهد آمد محمد بن يعقوب فيروزآبادى نخستين شيخ الاسلام دوره اسلامى بوده است.
از تأليفات فنارى است:
١- انموزج العلوم در صد مسئله از صد علم و بنا بنقل كشف الظّنون صاحب شقائق نعمانيّه از بعضى احفاد فنارى شنيده است كه انموزج العلوم تأليف خود فنارى نيست بلكه از پسرش محمد شاه است و صاحب شقائق بعد از اين جمله گويد كه رسالهاى بيست قطعه از تأليفات فنارى را ديدم كه هريكى در فنّى بوده و محض براى امتحان فضلاى عصر خود اسامى آن فنون بيستگانه را بطريق لغز ذكر كرده و آن را در يك روز نگاشته است لكن