يَقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ ،مى‌گفتى مرا كه تو در دنيا از جملۀ راست دارندگان بودى بعث و نشور را [نيز] [١]گفتى أَ إِذٰا مِتْنٰا ،چون ما بميريم و خاك شويم و استخان [٢]، أَ إِنّٰا لَمَدِينُونَ ،ما [٣]جزا خواهند دادن و حساب خواهند كردن؟و «مدين»،مفعول باشد من الدّين،الّذى هو الجزاء و الحساب.

آنگه خداى تعالى اهل بهشت را اين [٤]سخن گفته باشد،گويد: هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ، فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوٰاءِ الْجَحِيمِ ،شما خواهى تا يك‌بارى به دوزخ فرونگرى ؟حق‌تعالى سوراخى از بهشت پديد آرد در دوزخ، فَاطَّلَعَ ،تا اين مؤمن در نگرد فَرَآهُ ،قرين خود را بيند، فِي سَوٰاءِ الْجَحِيمِ ،در ميان دوزخ.

عبد اللّه عبّاس و حسن و قتاده گفتند:ايشان را بر بالايى برند تا در نگرند و اين قرين را در ميان دوزخ بينند و سواء[٦٩-پ]الشّىء،وسطه.و براى آن«وسط» [٥]خوانند،لاستواء المسافة اليه من الجوانب.و«سوى»بالكسرة [٦].مقصور،و بالفتح [٧]ممدود.و از عبد اللّه عبّاس روايت كردند كه او خواند،و از ابو عمرو در بعضى روايات:هل انتم مطلعون،به اسكان [٨]«طا»،و كسر«نون»،من الاطلاع،فاطلع.و بر اين قرائت اين از كلام طالب قرين باشد كه گويد مرا اطلاع خواهى دادن، اطّلاعش دهند او را در ميان دوزخ بينند.

قٰالَ تَاللّٰهِ ،اين مرد مؤمن گويد اين قرين كافر را: تَاللّٰهِ [٩]،به خداى كه، إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ ،كه نزديك بود كه مرا هلاك كرده بودى به دعوت با كفر [١٠].و«ان» مخفّفه است از ثقيله.و براى اين«لام»لازم است با او،و الإرداء [١١]الإهلاك و الرّدى،الهلاك.قال الشّاعر:

أ في الطّرف [١٢]خفت علىّ الرّدى و كم من رد اهله لم يرم

[١] -اساس:ندارد،از دا،افزوده شد.

[٢] -دا،آج،لب:استخوان.

[٣] -دا،آج،لب:ما را.

[٤] -دا،آج،لب:را كه اين.

[٥] -دا،افزوده:را سواء.

[٦] -اساس:بالكسرة.

[٧] -اساس:بالفتح.

[٨] -دا:به سكون.

[٩] -اساس:تاللّه.

[١٠] -دا:كفران.

[١١] -اساس:ارداء،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.

[١٢] -دا:الطّوف.