لا يتمّ المقال الّا بفعل [٥]كلّ قول بلا فعال هباء انّ قولا بلا فعال جميل كنكاح [٦]بلا ولىّ سواء
اين [٧]بر مذهب شافعى بنا كرده است كه لا نكاح الّا بولىّ مرشد [٨]و لا شاهدى [٩]عدل.بعضى اهل معنى [١٠]گفتند:معنى«يرفعه»بر اين قول آن است كه آن را رفيع خداوند قدر[٣٨-ر]بكند چنان كه گويند:ثوب رفيع و مرتفع.و گفتند:العمل الصّالح،اى،الخالص.يعنى كه اخلاص سبب قبول [١١]طاعات باشد،چه طاعات به اخلاص پذيرند و با ريا نپذيرند.گفتند بيانش: ...فَمَنْ كٰانَ يَرْجُوا لِقٰاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً... [١٢]،اى خالصا.بعضى دگر گفتند:كنايت [١٣]راجع است با عمل،و التّقدير:(و العمل الصالح يرفعه الكلم الطيب)،يعنى،كلمۀ طيّب عمل صالح را بر دارد،و مراد آن‌كه توحيد عمل صالح را به موقع قبول افگند چه هيچ عمل بى‌توحيد معقول نباشد.و اين قول نحويان كوفه است و در اين قول تعسّفى [١٤]هست.

بعضى دگر گفتند كنايت راجع است با عمل و رافع خداست-جلّ جلاله-يعنى،و العمل الصّالح يرفعه اللّه اليه يعنى،بپذيرد و برآن ثواب دهد. وَ الَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئٰاتِ ،و آنان كه بدى سگالند و عمل بد كنند،مقاتل گفت:شرك است.

عبد اللّه عبّاس و مجاهد و شهر بن حوشب گفتند:اصحاب ريااند،ايشان را عذابى سخت باشد. وَ مَكْرُ أُولٰئِكَ هُوَ يَبُورُ ،و مكر ايشان بود كه باير و فاسد و كاسد و باطل

[١] -اساس:برّ،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.

[٢] -آج،لب:الحسى.

[٣] -آج،لب:لتفسير.

[٤] -اساس و آب ندارد،از دا،افزوده شد.

[٥] -دا:بفعله.

[٦] -دا:و نكاحا،آج،لب:و كنكاح.

[٧] -دا:اين قولها،آج،لب:اين بيتها.

[٨] -دا:مشهر.

[٩] -دا،آج،لب:و شاهدى.

[١٠] -دا،آج،لب:معانى.

[١١] -آب:قول.

[١٢] -سورۀ كهف(١٨)آيۀ ١١٠.

[١٣] -آج،لب:كفايت.

[١٤] -اساس:فعلى،به قياس با نسخۀ آب،تصحيح شد.