وَ قَدْ كَفَرُوا ،و ايشان كافر بودند پيش از اين به آن. وَ يَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ ،يعنى محمّد را قذف مى‌كنند به ظنّهايى كه دور است از او از شعر و سحر و كهانت،يكى مى‌گويد:ساحر است،يكى مى‌گويد كاهن است،يكى مى‌گويد ديوانه است و اين‌همه قذفى است كه او را مى‌كنند دور از حال او و نه لايق به احوال او،اين قول مجاهد است.قتاده گفت:قذف مى‌كنند يعنى،ظنّ مى‌اندازند و گمان مى‌برند كه بعث و نشور و ثواب و عقاب نخواهد بودن و بر اين قول مراد به غيب ظنّ باشد.و قوله:كفروا به،اى،باللّه.بلخى گفت:رواست كه معنى آن باشد كه ايشان اين از سر شبهتى دور و حجّتى داحض باطل كنند كه لايق و قادح نيست،بل دور است از كار.بعضى دگر گفتند:معنى آن است كه گمان مى‌برند كه ايشان را توبه سود خواهد داشتن در قيامت،و اين دور است از عقل.

وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مٰا يَشْتَهُونَ ،گفت:منع كنند ميان ايشان و آنچه آرزو و مراد ايشان است از قبول توبه و زوال عقاب و وصول به ثواب يا ردّ با دنيا. كَمٰا فُعِلَ بِأَشْيٰاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ ،چنان كه كردند با آنان كه اتّباع ايشان بودند و ايشان نيز هم اين تمنّا كردند و برسيدند.و أشياع جمع شيع باشد و او جمع شيعة باشد فهو اذا جمع الجمع. إِنَّهُمْ كٰانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ ،ايشان در شكّى بوده‌اند به شك‌افگنده [٣]و[٣٤-ر]اراب الرّجل اذا اتى بريبة و الرّيب اقبح الشّكّ و الرّيبة التّهمة.و اين براى مبالغه گفت كه ايشان از باب قيامت در شكّى‌اند سخت به غايت.

[١] -دا،آج،لب:الى.

[٢] -دا،افزوده:و معنى آن است كه خداى تعالى مثل زد حال آنان را كه تمنّا كردند كه توبه كنند در آخرت و يا در مرگ به حال آنان كه خواهند كه چيزى‌ها گيرند از جايى دور كه دست ايشان به آن نرسد،يعنى هر دو محال است.و«انّى»استفهامى است به معنى انكار.

[٣] -دا،آج،لب:افگننده.