و بين النّاس. إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهٰا فِي شَكٍّ ،گفت:او را سلطانى نيست بر بندگان من جز آن‌كه من تخليه كردم ميان [١]او و ايشان امتحان را و تشديد تكليف [٢]را،معاملۀ آن‌كس كه چيزى نداند تا بداند به امتحان [٣].لنعلم، تا بدانيم آنان را كه به قيامت ايمان دارند از آنان كه به قيامت شاكّ باشند.و معنى امتحان از خداى تعالى بيان كرده شد در اين كتاب،چند جايگاه.

وَ رَبُّكَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ ،و خداى تو بر همه چيز [٤]نگاهبان است و عالم به همه چيزها.و بيان آيه [٥]،قوله تعالى حكاية عنه: وَ قٰالَ الشَّيْطٰانُ لَمّٰا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللّٰهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ مٰا كٰانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطٰانٍ إِلاّٰ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي [٦]-الآية.حسن بصرى گفت:و اللّه كه ايشان را به تيغى و عصايى نزد الّا به امانى [٧]و غرور و اغوا [٨].

آنگه گفت:يا محمّد!بگو [٩]اين كافران را: قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ،بخوانى آنان را كه دعوى كردى [١٠]كه ايشان خدايان و معبودان‌اند بدون خداى -عزّ و جلّ-صيغت،صيغت امر است و مراد تهكّم،و معنى زجر و نهى.و در كلام محذوفى هست،و هو فانّهم [١١]لا يملكون و لتعلموا انّهم لا يملكون.چه[بى] [١٢]اين تقدير معنى مستقيم نشود [١٣].

لاٰ يَمْلِكُونَ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ لاٰ فِي الْأَرْضِ ،تا بدانى كه ايشان به مثقال ذرّه‌اى چندان كه مقدار مورچه‌اى [١٤]باشد به وزن او در آسمان و زمين مالك نه‌اند و قادر نه‌اند بر چيزى و شرّى و نفعى و ضرّى. وَ مٰا لَهُمْ فِيهِمٰا مِنْ شِرْكٍ ،و ايشان را با خداى-جلّ جلاله-در خلق آسمان و زمين شركتى و انبازيى نيست [١٥].

[١] -آج،لب:در ميان.

[٢] -آج،لب:و تكليف.

[٣] -دا:تا به امتحان بداند،آج،لب:يا بداند به امتحان.

[٤] -آج،لب:به همه چيزى.

[٥] -لب:بيانه آيات.

[٦] -سورۀ ابراهيم(١٤)آيۀ ٢٢.

[٧] -اساس:امالى،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.

[٨] -آج،لب:اغرا و اغوا.

[٩] -آج،لب:بگو اى محمد.

[١٠] -آج،لب:كردند.

[١١] -آج،لب:فانكم.

[١٢] -اساس:ندارد،از دا،افزوده شد.

[١٣] -دا:شود.

[١٤] -دا:مورچه‌اى خرد،آج،لب:مورچه‌اى خورد.

[١٥] -آج،لب:شركتى نيست و انبازى نه.