إِنَّ هٰذٰا لَهُوَ الْبَلاٰءُ الْمُبِينُ ،گفت اين ابتلايى و امتحانى بود ظاهر كه ما كرديم [١]ابراهيم را و اسماعيل را.و گفت [٢]:مراد به بلا نعمت است،يعنى اين فدا نعمتى بود از ما بر ايشان.و گفتند:مراد بليّه [٣]است كه غم و اندوه باشد،و قول اوّل شامل بود هر دو را.

وَ فَدَيْنٰاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ،و ما او را فدا كرديم به گوسپندى [٤]بزرگ.ذبح گوسپندى [٥]باشد كه كشتن را شايد.و اصل او مذبوح است [٦]از آن باب كه«فعل» مصدر بود به فتح«فا»و«فعل»به كسر«فا»مفعول بود،فالذّبح،الفعل،و الذّبح، المذبوح.آنگه [٧]بر توسّع آن را ذبح خواند [٨]و اگرچه هنوز كشته نبود،لقرب الحال.و مثله النّقض و النقض،و النكث و النّكث،و القبض و القبض.و عبد اللّه عبّاس گفت:آن كبش آن گوسپندى [٩]بود [١٠]كه هابيل بن آدم آن را قربان كرد.سعيد [١١]جبير گفت [١٢]:براى آن عظيم خواند آن را [١٣]كه چهل خريف در بهشت چره كرده بود.

مجاهد گفت:براى آتش عظيم خواند كه مقبول بود.حسين بن الفضل گفت:براى آن‌كه از نزديك خداى بود.أبو بكر ورّاق گفت:براى آن‌كه از نسل گوسپندان [١٤]نبود،به تكوين حاصل آمده بود.و گفتند براى آن‌كه فداى بزرگوارى بود.بيشتر مفسّران گفتند [١٥]گوسپندى [١٦]بود بزرگ،نر،سرودار،فراخ چشم،سبز چشم.حسن بصرى گفت:بزى بود كوهى كه از كوه ثبير فرود آوردند.

ابراهيم [١٧]-عليه السّلام-چون آواز شنيد كه:يا ابراهيم!روى باز كرد جبريل ايستاده بود،[٧٨-ر]سروى كبش به دست گرفته،و گفت:خداى سلام مى‌كند [١٨]هر دو را و مى‌گويد:من اين قربان قبول كردم و اين كبش براى فديه فرستادم.ابراهيم [١٩]

[١] -آج،لب:كه ما كرديم ظاهر.

[٢] -دا،آج،لب:گفتند.

[٣] -آب،دا:بليّت.

[٩] [٥] [٤] -آج،لب:گوسپندى.

[٦] -دا،آج،لب:در مذبوح است.

[٧] -دا،آج،لب:جز آن‌كه.

[٨] -آج،لب:خوانند.

[١٠] -آج،لب:اين آن گوسفند بود.

[١١] -آج،لب:سعد.

[١٢] -لب:ندارد.

[١٣] -آج،لب:او را.

[١٦] [١٤] -آج،لب:گوسفندان.

[١٥] -لب:گفتندى.

[١٩] [١٧] -اساس،دا،آج:ابرهيم.

[١٨] -آج،لب:خداى تعالى سلام مى‌رساند.