بيفگند.و به ديگر روايت آمد كه اسماعيل را بر روى [١]فگند و كارد بر قفاى او نهاد چندان كه[٧٧-پ] تيزناى كارد مى‌خواست تا بر او مالد،كارد مى‌برگرديد [٢].او از آن تعجّب فروماند،ندا آمد: قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيٰا .

و ذلك قوله: فَلَمّٰا أَسْلَمٰا ،و چون هر دو،يعنى پدر و پسر تن بدادند و فرمان خداى را گردن نهادند،ابراهيم فرزند را تسليم كرد و اسماعيل جان را [٣]. وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ ،اى كبّه لوجهه،و او را بر روى افگند.

وَ نٰادَيْنٰاهُ ،بعضى اهل معانى گفت [٤]:و ناديناه،«واو»زيادت است،و التّقدير:

ناديناه،تا جواب«لمّا»باشد.و مثله قوله [٥]: فَلَمّٰا ذَهَبُوا بِهِ وَ أَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيٰابَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَيْنٰا [٦]...،التّقدير:أوحينا.و قال امرؤ القيس [٧]:

فلمّا أجزنا ساحة الحىّ و انتحى [٨]و التّقدير:انتحى [٩].فرّا گفت عرب«واو»را اقحام كنند در جواب«لمّا» و«حتّى»و«إذا»نبينى كه گفت: ...حَتّٰى إِذٰا جٰاؤُهٰا [١٠]فُتِحَتْ [١١]،و روا بود كه جواب «لمّا»محذوف باشد از كلام،و تقدير آن‌كه:فلمّا اسلما و تلّه للجبين و ناديناه ان يا ابراهيم قد صدّقت الرؤيا.سرّ بذلك او شكر للّه،و ما أشبه ذلك،گفت:چون حال به اين جاى رسيد و ما ندا كرديم ابراهيم را كه[اى ابراهيم!خواب راست كردى، شادمانه شد و شكر خداى بگزارد [١٢]،آنگه گفت:] [١٣]إِنّٰا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ ،ما چنين پاداشت دهيم نيكوكاران را.

[١] -آج،لب:به روى.

[٢] -آج،لب:بر مى‌گرديد.

[٣] -لب:اسماعيل را.

[٤] -دا،آج،لب:گفتند.

[٥] -در اساس و آب دوبار تكرار شده است.

[٦] -سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ١٥.

[٧] -دا،افزوده:شعر.

[٨] -آج،لب:ابتحى.

[٩] -دا،آج،لب،افزوده:قال الشاعر،شعر: حتّى اذا قملت بطونكم و رأيتم ابناءكم شبّوا و قلبتم ظهر المجنّ لنا انّ اللّئيم العاجز الخبّ المعنى:قلبتم،بى«واو»تا جواب«اذا»باشد.

[١٠] -اساس،آب،آج،لب:ما جاءوها،با توجّه به قرآن مجيد تصحيح شد.

[١١] -سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٧١،دا،آج،لب،افزوده،و بعده:و فتحت.

[١٢] -آج،لب:بگذارد.

[١٣] -اساس و آب افتادگى دارد،از دا،افزوده شد.