روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨ - ترجمه
پس ازآنكه حجت بر او متوجّه شد،يكى گفت [١]:بنگر كه اين مسكينه چگونه مىگريد[٦-پ]همانا مظلومه است،شريح گفت:برادران يوسف ظالم بودند و با ظلم مىگريستند و اين آيت بخواند.و شاعر در اين معنى گويد [٢]:
أغرك من شيخ بكاء [٣]و مملقة
أم اللّحية البيضاء للنّتف مطلقة
فانّ بنى يعقوب جاءوا أباهم
عشاء و هم يبكون زورا و مخرقة
آنگه آن پيرهن [٤]خونآلود عرضه كردند و گفتند [٥]:اينك پيرهن [٦]او خونآلود است.
و ذلك قوله: وَ جٰاؤُ عَلىٰ قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ ،اى مكذوب فيه،و آوردند [٧]بر پيرهن [٨]او خونى دروغ [٩].اگر گويند«دروغ»صفت قول باشد و در خبر شود چون مخبر او برخلاف خبر باشد،چگونه در خون استعمال فرمود؟جواب گوييم كه:مراد به«كذب»مكذوب فيه است لفظ مصدر است و معنى مفعول [١٠]،كقولهم:رجل رضا، اى مرضى،و ماء سكب،و شراب صبّ،اى مسكوب و مصبوب،و به معنى فاعل نيز استعمال كنند چنان كه:ماء غور و رجل صوم و فطر،و برعكس اين مفعول گويند و مراد ايشان مصدر،يقولون:ما له معقول،أى عقل،و ماله على هذا الأمر مجلود،اى جلد،قال الشاعر:
حتّى إذا لم يتركوا لعظامه [١١]
لحما و لا لفؤاده معقولا
و قال آخر:
قد و الّذي [١٢]سمك السّماء بقدره [١٣]
بلغ العزاء و أدرك المجلود
[١] .آو،بم،آب+كه.
[٢] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:گفته.
[٣] .بم،آج:يكاف.
[٤] .آو،آب،آز:پيراهن،بم:پراهن.
[٥] .آو،بم:گفتن.
[٦] .آو،بم:پراهن.
[٧] .آو،بم:آوردن.
[٨] .آو،بم:پرهن.
[٩] .آب،آز:خونين به دروغ،آج،لب:به خون دروغ.
[١٠] .اساس+به،كه با توجه به معنى و نسخه بدلها زائد مىنمود.
[١١] .يتركوا العظامه،با توجّه به معنى به قياس قم و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:قدر الّذى.
[١٣] .آج،لب:بقدرته:آو،بم:بقدرة.