روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦١ - ترجمه

اخفش گفت:ذلك لمن خاف مقامي،اى عذابى.و مراد به«مقام»دوزخ باشد،اى مقامى [١]المخلوق المعدّ للعذاب. وَ خٰافَ وَعِيدِ ،و از وعيد من بترسد.

قوله: وَ اسْتَفْتَحُوا ،اى استنصروا و طلبوا الفتح و النّصر،و مثله قوله: وَ كٰانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا [٢]... ،و قيل:استفتحوا،اى استقضوا،من قولهم:

للحاكم فتاح،و قوله: رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَ قَوْمِنٰا [٣]... ،اى،احكم.

عبد اللّه عبّاس گفت و مقاتل كه:معنى آن است كه اين كافران به استنصار و استحكام با پيغامبرانشان رجوع با خداى كردند و گفتند:بار خدايا!اگر اينان راست مى‌گويند،ما را عذاب كن چنان كه خداى تعالى حكايت كرد از ايشان فى قوله:

اِئْتِنٰا بِعَذٰابِ اللّٰهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِينَ [٤]،و قوله: وَ إِذْ قٰالُوا اللّٰهُمَّ إِنْ كٰانَ هٰذٰا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنٰا حِجٰارَةً مِنَ السَّمٰاءِ أَوِ ائْتِنٰا بِعَذٰابٍ أَلِيمٍ [٥].

مجاهد و قتاده گفتند:مراد رسولانند،يعنى پيغامبران به خداى استغاثت [٦]كردند و استنصار و استحكام،و برايشان دعا كردند،و مثله قوله: ...رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَ قَوْمِنٰا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَيْرُ الْفٰاتِحِينَ [٧]،و قول نوح: أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ [٨]،يعنى بار خدايا حاكم تو باش ميان ما و قوم ما.

وَ خٰابَ كُلُّ جَبّٰارٍ عَنِيدٍ ،و خائب و نوميد شد هر جبّارى معاند حق كه با حق بستهيد و از حق برگردد،اين قول مجاهد است.قتاده گفت:عنيد آن بود كه استنكاف كند از گفتن:لااله‌الاالله.مقاتل گفت:متكبّر باشد.ابن زيد گفت:

مخالف حق باشد،و«عنيد»و«عنود»و«معاند»،هر سه يكى باشد،و اصله من العند و هو الجانب،قال الشّاعر:

اذا نزلت فاجعلاني وسطا انّي كبير لا اطيق العندا
قوله: مِنْ وَرٰائِهِ جَهَنَّمُ ،لفظ«وراء»،مستعمل است هم در پيش و هم در پس، و اين جا نيز محتمل است هر دو را.و خلف،لا يقتر است،يعنى[٦٢-پ]دوزخ از