وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ بِلِسٰانِ ،«ما»نفى است و«من» مؤكّد اوست،حق‌تعالى گفت:ما نفرستاديم هيچ پيغامبر را الّا به زبان قومش، يعنى به لغت ايشان،تا چون با ايشان خطاب كند،خطاب او بدانند.و«لام»در او لام غرض است،گفت:پيغامبران را براى بيان فرستاديم [١].آنگه گفت: فَيُضِلُّ اللّٰهُ مَنْ يَشٰاءُ ،و خداى اضلال كند،و وجوه آن بگفتيم از:خذلان و تخليت و حكم و تسميت [٢]و حرمان ثواب و منع از طريق بهشت،و اهلاك. وَ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ، و هدايت دهد آن را كه خواهد،و معنى لطف باشد و توفيق و بيان[٥٩-پ]و حكم و تسميت و راه بهشت و ثواب نمودن.و«فا»براى استيناف آورد،نه براى عطف،و مثله: لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَ نُقِرُّ فِي الْأَرْحٰامِ [٣]... ،بالرّفع. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ،و او عزيز و حكيم است.

مجاهد گفت:مورد آيت،مورد منّت است بر رسول-عليه السّلام-كه خداى تعالى گفت:هر پيغامبرى را كه فرستادم به قومى فرستادم كه بر لغتى و زبانى بودند،مگر تو را كه به كافّة النّاس فرستادم از عرب و عجم و ترك و روم و هند و ساير بلاد،على اختلاف السنتهم و الوانهم.

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مُوسىٰ بِآيٰاتِنٰا ،و بفرستاديم ما موسى را به آيات ما و دلالات و معجزات،و قوله: أَنْ أَخْرِجْ ،در كلام محذوفى هست،و التّقدير:و قلنا له ان اخرج قومك،و گفتيم او را:بيرون آر قومت را از ظلمات كفر به نور ايمان به دعوت به طريق ترغيب و ترهيب. وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيّٰامِ اللّٰهِ ،و ياد ده ايشان را ايّا[م] [٤]خداى.«با» زيادت است.

و در معنى او دو قول گفتند،حسن و قتاده و مجاهد و سعيد جبير گفتند:اى

[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز آج:فرستاديم.

[٢] .قم و اقدار و تمكين،ديگر نسخه بدلها،بجز لب:و حكمت و تسميت.

[٣] .سورۀ حج(٢٢)آيۀ ٥.

[٤] .به قياس با نسخه بدلها افزوده شد و نيز فحواى عبارت.