در«مكر خداى»چند قول گفتند:يكى آن‌كه،مراد به مكر،عذاب است كه از عذاب او بهرى آن است كه صورت مكر دارد،چنان كه چند جاى بيان كرديم.و گفتند:اسباب مكر خواست،چه مكر همۀ ماكران به اسباب او ميسّر شود[٥٨-ر]از اقدار و تمكين و تخليت و مانند اين.و گفتند:مراد جزاى مكر است،چنان كه در دگر جا شرح داده شده است. يَعْلَمُ مٰا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ ،او داند آنچه هر نفسى كند،و مورد او [١]مورد وعيد است. وَ سَيَعْلَمُ الْكُفّٰارُ لِمَنْ عُقْبَى الدّٰارِ ،و بدانند كافران كه عاقبت سراى كه را خواهد بودن.

ابن كثير و ابو عمرو و نافع خواندند:الكافر،على لفظ الواحد،و باقى قرّاء على لفظ الجمع كفّار خواندند.

ابو على گفت:قوله: سَيَعْلَمُ ،از آن بابست كه تعدّى كند به دو مفعول به دلالت آن‌كه از پس او جملۀ استفهامى مى‌آيد،و تقدير آن است كه:و سيعلم الكافر انّ عقبى الدّار لايّهما،او [٢]لاىّ الفريقين تكون.و آن‌كه«الكافر»خواند،گفت:«لام» جنس است و جنس مشتمل بود بر واحد و جمع.پس در معنى فرق نيست ميان هر دو قرائت.

وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً ،حق‌تعالى در اين آيت انكار كرد بر كافرانى كه منكر بودند نبوّت رسول را-صلوات اللّٰه عليه و على آله-گفت مى‌گويند كافران كه:تو پيغامبر نه‌اى.تو جواب ده و بگو: كَفىٰ بِاللّٰهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ ، بس است خداى گواه ميان من و شما و آن‌كس كه علم كتاب به نزديك اوست.

بعضى مفسّران گفتند:عبد اللّٰه سلام است،و بيشتر مفسّران از قدما و محدّثان و اهل اخبار و اسناد و روايات از موافقان و مخالفان برآنند كه اميرالمؤمنين على است.

عبد اللّٰه بن عطا گفت كه،از باقر-عليه السّلام-پرسيدم كه:و من عنده علم الكتاب،كيست آن‌كه علم كتاب به نزديك اوست؟گفت:علىّ بن ابى طالب،

[١] .آو،بم،آب،بم،آج،لب:آيت.

[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:اى.