و كار است،يعنى شأن و كار چنين آمد كه هركس كه او متّقى باشد و از معاصى بپرخيزد [١]و واجبات بگزارد و صبر كند از محارم، فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ ، خداى تعالى رنج نكوكاران ضايع نكند و مزد ايشان بدهد.اگر گويند نه چون جزاء شرط جمله آيد،لابد بايد كه در او ضميرى باشد عايد با جمله شرطى؟گوييم:لابد بايد امّا به لفظ و امّا به معنى.و اين جا اگرچه در لفظ نيست،در معنى هست،و معنى آن است كه: إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ ،فانّه محسن و اللّٰه لاٰ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ ، او، إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ ،لأنّه محسن.

ايشان چون اين حال ديدند و اين شنيدند،از دست در افتادند و گفتند: تَاللّٰهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنٰا ،به خداى كه خداى تو را برگزيد بر ما به انواع خصال خير از [٢]علم و عقل و فضل و حلم و حسن و ملك. وَ إِنْ كُنّٰا لَخٰاطِئِينَ ،و ما مخطى و خطاكننده بوده‌ايم،«ان»مخفّفه است [٣]از ثقيله [٤]،و اين«لام»ملازم باشد با خبر او.و تقدير آن است كه:و انّا كنّا خاطئين.و كوفيان گفتند:«ان»،به معنى«ما»ينفى است و «لام»به معنى الّا،و تقدير آن است كه:و ما كنّا الّا خاطئين،يقال:خطأ،يخطأ، خطأ و خطأ،و أخطأ،يخطئ،اخطاء به معنى [٥]و بعضى اهل لغت فرق كردند، گفتند:اخطأ،اذا لم يتعمّد،و خطئ،اذا تعمّد،قال الشّاعر:

و انّ مهاجرين تكنّفاه غداتئذ لقد خطءا و خابا [٦]
و عبد اللّٰه عبّاس را گفتند،چرا گفتند ايشان: وَ إِنْ كُنّٰا لَخٰاطِئِينَ ،و ايشان آن به قصد كردند؟گفت:أخطئوا الحقّ و ان تعمّدوا،اگرچه فعل به قصد كردند،از حق تخطّى و تجاوز كردند،و هركس او گناهى كند ره صواب و صلاح خطا كرده باشد.

يوسف-عليه السّلام-حلم كار بست و گفت: لاٰ تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ،امروز بر شما سرزنش نيست و آن گناه با روى شما نمى‌آرم من.و«تثريب»،سرزنش و ملامت باشد و اين لغت اهل حجاز است،و از اينجاست قول رسول-عليه السّلام:

[١] .همۀ نسخه بدلها:بپرهيزد.

[٢] .قم:و.

[٣] .قم:مخفّف است.

[٤] .آج،لب:مثقّله.

[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:بمعنى واحدا.

[٦] .اساس و ديگر نسخه بدلها،بجز آج:خانا،به قياس نسخۀ آج تصحيح شد.