رويدادهاى مربوط به رؤيت هلال، در طول تاريخ، هم آموزنده و مايه عبرت و اندرز و گاه تلخ است و هم تسكين دهنده و آرامش‌بخش از اين رو كه مى‌بينيم مشابه آنچه در روزگار ما اتفاق مى‌افتد، در عهد پيشينيان نيز رخ داده است. به هر حال مواردى از اين رويدادها را ـ حتى الامكان به ترتيب تاريخى يا به تناسب موضوع ـ در اين مقاله نقل مى‌كنيم:

١. شيخ طوسى در تهذيب نقل كرده است كه در دوران حكومت اميرالمؤمنين (ع)، مردم پس از بيست و هشت روز روزه، هلال عيد فطر را مشاهده كردند. امام(ع) به منادى دستور داد به مردم اعلام كند كه ماه رمضان ٢٩ روزه است و يك روز روزه قضا بگيرند (١١).

ظاهرا در آن سال اوّل ماه رمضان هوا ابرى بوده و ماه ديده نشده است. از اين رو مردم شعبان را كامل و سى روزه حساب كرده‌اند و در پايان ماه رمضان با رؤيت هلال در شب ٢٩ معلوم شده است كه ماه شعبان نيز ٢٩ روز بوده و مردم يك روز از آغاز آن را روزه نگرفته‌اند. از اين رو، حضرت امير(ع) دستور دادند يك روز روزه قضا شود.

اين ماجرا را ابوريحان بيرونى نيز از كتابهاى زيديه نقل كرده است. (١٢)

ميرزاى قمى نيز در غنائم مى‌گويد كه مكرّراً در زمان ما اتفاق افتاد كه مردم ٢٨ روز روزه، و روز ٢٩ را عيد گرفتند (١٣). چند سال پيش در ايران نيز مردم ٢٨ روز روزه گرفتند.

٢. كلينى در كافى و شيخ در تهذيب از امام صادق(ع) نقل كرده‌اند كه آن حضرت فرمود:

در زمان منصور عباسى روزى در حيره بر او وارد شدم. آن روز يوم الشكّ بود و مردم در شك بودند و قسم به خدا من مى‌دانستم كه آن روز از ماه رمضان است. منصور گفت: يا ابا عبداللّه‌، امروز روزه‌اى؟ گفتم: «ذاك إلى الإمام إن صُمت صمنا، و إن أفطرت أفطرنا؛ اين مربوط به امام است اگر تو روزه بگيرى ما هم

(١١) تهذيب الاحكام، ج ٤، ص ١٥٨، ح ٤٤٤؛ الوافى، ج ١١، ص ١٣٢، ح ١٠٥٤٩.
(١٢) الآثار الباقية، ص ٧٥.
(١٣) رك: رؤيت هلال، ج ٣ ، ص ٢٠٣٨ .