شرط عبارتند از: ١. مقارنه زمين مركزى، قبل از غروب خورشيد باشد؛ ٢. غروب ماه بعد از غروب خورشيد اتفاق بيفتد كه البته اين مبنى شرعى و مستند به رؤيت نيست و در آن احتمال شروع ماه قمرى با هلال با سنّ كم‌تر از ١٢ ساعت، زياد است؛ و از طرفى حتى با محاسبات نجومى، وجود چنين هلالهايى غير ممكن است، چه رسد به رؤيت با چشم مسلّح . بنابراين به كار بردن كلمه «هلال» در اين موارد صحيح نيست و ـ مثلاً ـ بهتر است گفته شود: «ماه با سنّ شش ساعت»، و نه «هلال شش ساعته»؛ چون هلال يعنى بازتاب نور خورشيد از لبه ماه و اين بازتاب در ماه با سنّ كمتر از هشت ساعت ـ به علت پستى و بلنديها و عوارض سطحى ماه و سايه‌هاى كوههاى آن ـ روى نمى‌دهد. براى مثال، ما هرگز هلال هفت ساعته نداريم. (١١)

(٤)

رؤيت هلال به صِرف خروج ماه از تحت الشعاع امكان‌پذير نيست و به عوامل و مشخّصه‌هاى گوناگونى بستگى دارد. در كشورهاى مختلف براى پيش بينى رؤيت هلال ماههاى قمرى، روشهاى گوناگونى به كار مى‌گيرند. در هريك از اين روشها، مجموعه‌اى از مشخّصه‌هاى خورشيد و هلال در لحظه غروب خورشيد روز ٢٩ هر ماه به كار مى‌رود. اين مشخّصه‌ها در چهار قسمت به شرح ذيل قابل دسته بندى است:

١. مشخّصه‌هاى زمانى، شامل: لحظه مقارنه ماه و خورشيد، لحظه غروب خورشيد و لحظه غروب ماه.

٢. مشخصه‌هاى قسمتى، شامل: قسمتهاى ماه و خورشيد در لحظه غروب خورشيد، اختلاف سمت بين ماه و خورشيد در لحظه غروب خورشيد، سمت ماه در لحظه غروب ماه.

٣. مشخصه‌هاى حد دار، شامل: ارتفاع ماه در لحظه غروب خورشيد، اختلاف زمان لحظه‌هاى غروب خورشيد و ماه(مدّت مكث هلال بعد از لحظه غروب خورشيد)،

(١١) تحقيقات اسلامى، سال ١٥، ش٢ وسال ١٦، ش١، ص٧٥ و ٧٨.