پاسخ:اين كه مرقوم داشته‌اند «آن هم براى وجوب صوم نه براى شروع ماه» عجيب است؛ زيرا شارع متعلّق وجوب صوم را «شهر رمضان» مى‌داند. بنابراين، اگر چيزى را براى احراز وجوب صوم شرط كرد، شرط شروع ماه نيز خواهد بود، و معنى ندارد چيزى را، مثل يقين، براى وجوب صوم شرط كند و براى شروع ماه شرط نداند.

گفتنى است كه فقيهان بزرگ و دقيق النظرى مانند محقق نايينى، امام خمينى، آية‌اللّه‌ خويى و آية اللّه‌ شهيد سيد محمد باقر صدر به عدم اعتبار رؤيت با چشم مسلّح فتوا داده‌اند، و هيچ يك به اطلاق رؤيت در روايات تمسّك نكرده‌اند، با اين كه اطلاق و تمسّك به آن، نخستين وجهى است كه به ذهن هر فقه پژوهى مى‌رسد، تا چه رسد به اين بزرگان. بنابراين تمسّك به اطلاق ،كشفى مهم به حساب نمى‌آيد و معلوم است كه اين بزرگان، اطلاق رؤيت در احاديث را نپذيرفته‌اند.

در مقاله دوست بزرگوار و فاضل ما(دام مجده) مسامحات ديگرى هم هست، ولى به آنچه گفته شد بسنده مى‌كنم.

در پايان مى‌افزايم كه آنچه از مجموع ادلّه استفاده مى‌شود اين است كه رؤيت پذيرى هلال به هنگام غروب و به عبارت ديگر قابلية الهلال للرؤية، با چشم معمولى و غير مسلّح ، در هر افقى، تنها ملاك حلول «ماه» و موضوعِ منحصرِ ثبوت ماه نو، فقط در همان افق است و رؤيت در ادله رؤيت هلال طريق بر همين موضوع است، و ساير طرق معتبر، مانند بيّنه و حكم حاكم شرع، طريق بر اين طريقند و به همان رؤيت برمى‌گردند. گذشت سى روز از اوّل ماه قبل نيز همين حكم را دارد. بنابراين، صحت و سقم و اعتبار و عدم اعتبار ساير طرق، مثل تطويق و غروب هلال پس از شفق را مى‌توان با همين معيار سنجيد.

واللّه‌ العاصم و هو العالم.

والحمد للّه‌ ربّ العالمين