اگر گفته شود از اوّل شب براى همه اين مناطق ماه شوّال بوده، قابل قبول نيست، چون فرض بر اين است كه تا آن ساعت ماه از تحت الشعاع خارج نشده بوده و قطعاً ماه شوّال نبوده است. پس از خروج و تولّد ماه، براى تمام اين مناطق اوّل ماه است، يعنى واقعاً نيمى از شب، شب آخ‌ر رمضان و نيمى از آن واقعاً شوّال است. بديهى است براى مناطق دورتر كه در شب با آنجا اشتراك ندارند(مانند كانادا و آمريكا) اوّل ماه يك روز بعد از آن خواهد بود(دقت فرماييد).

دليل دوم طرفداران عدم اختلاف آفاق، اطلاق روايات، مخصوصاً صحيح هشام بن حكم است كه نشان مى‌دهد اگر در يك منطقه ماه رؤيت شود براى همه مناطق كافى است.

روايت چنين است: «هشام بن الحكم عن أبي عبداللّه‌(ع) أنّه قال في من صام تسعة و عشرين قال:إن كانت له بيّنة عادلة على أهل مصر أنّهم صاموا ثلاثين على رؤيته قضى يوماً». (٣)

آنها معتقدند اطلاق روايت دلالت دارد در هر شهرى از شهرهاى دنيا ماه ديده شود، براى شهرهاى ديگر كافى است خواه بسيار دور باشد يا نزديك.

همچنين بعضى روايات ديگر.

پاسخ:اين سخن قابل مناقشه است، زيرا اطلاق اين روايات منصرف به بلادى است كه اطلاع رسانى در آن زمان نسبت به آن معمول بوده است نه بلادى كه چندين ماه با آنها دور بوده است و كمتر خبرى از آن مى‌رسيده است.

به عبارت ديگر اين روايات ناظر به بلاد متقاربه از نظر افق است كه گاه با وسايل آن زمان يك هفته يا يك ماه طول مى‌كشيد تا از يكى به ديگرى مسافرت كنند، ولى «بلاد غير هم افق» را كه گاه چندين ماه با وسايل آن زمان طول مى‌كشيد تا خبرش برسد شامل نمى‌شود، زيرا كمتر اتّفاق مى‌افتاد كسى بعد از چند ماه به فكر خبر رسانى و فحص و بحث در باره ماه رمضان گذشته بيفتد.

(٣) وسائل الشيعه، ج١٠، كتاب الصوم، باب ٥ از من ابواب احكام شهر رمضان، ص٢٦٥، ح١٣، چاپ آل البيت(ع) .