اشكال پنجم:قبول حجيّت رؤيت با چشم مسلّح، موجب مشكلات بسيارى مى‌گردد و با برهان خُلف، قابل نقض است؛ چه آن‌كه اگر ديدن با ابزار حجّت شرعى داشته باشد، به آن معنا است كه احكام الهى و مفاسد و مصالح اعمال عبادى، تابع پيشرفت و به‌كارگيرى ابزار و فنّاورى جديد است. يعنى اگر تلسكوپ قوى اختراع شود و مورد استفاده قرار گيرد ، هلالى كه با چشم عادى رؤيت‌پذير نيست ديده مى‌شود، مثلاً شب قدر يك شب جلوتر مى‌افتد و ملائكه يك شب زودتر نزول مى‌كنند و مصلحت ملزمه روزه در ماه رمضان و... (٣٧).

جواب: اوّلاً،اين مشكلات مى‌تواند مشترك باشد؛ يعنى چنانچه رؤيت با چشم معمولى نيز ملاك باشد، در شهرهايى كه هلال را نديده‌اند و قريب‌الافق هم نيستند، همه اين مشكلات رخ خواهد داد. به عبارت ديگر، اين مشكلات به خاطر استفاده كردن از ابزار و وسائل نيست.

ثانيا،ادّعاى ما آن است كه اگر ديدن با وسائل كافى باشد، بسيارى از اين اشكالات روى نمى‌دهد و اطمينان اين روشن از رؤيت با چشم معمولى بيشتر است.

ثالثاً،در اصول ثابت شده كه آنچهـتابع مصالح و مفاسد است، احكام واقعى مى‌باشد؛ امّا در احكام فعلى كه عنوان ظاهرى دارد، ملاكات ديگرى مطرح است كه در جاى خود ـ در علم اصول ـ بحث شده است( جواب سوم اهميت بيشترى دارد).

رابعاً،در موردى كه يك شخص به تنهايى هلال را ببيند و ديگران نبينند، بر حسب روايات (٣٨)و فتاوا چنان چه آن شخص به ديدن خود اطمينان داشته باشد و شك نكند، بايد به تنهايى روزه بگيرد و اگر شكّ كند، بايد همراه با مردم روزه بگيرد.

بنابراين در اين فرض، تكليف اين شخص با بقيه مختلف مى‌شود. آيا در اين صورت نيز اين اشكالات را قبول داريد؟ يا بايد به شيوه‌اى كه در جمع بين حكم واقعى و ظاهرى در محلّ خود ـ در اصول ـ مطرح شده است، پاسخ بگوييم.

از اين رو نتيجه مى‌گيريم كه استفاده از اين آلات، هيچ‌كدام از اين مفسده‌ها را به دنبال نخواهد داشت.

واللّه‌ العالم والحمد للّه‌ رب العالمين.

(٣٧) محمد سميعى، بررسى حكم شرعى رؤيت هلال با چشم مسلّح، ص ٨.
(٣٨) وسائل الشيعة، ابواب احكام شهر رمضان، باب ٤، ح ١ و٢.