امروزه سزاوار نيست كه يك مرد آزاد، با يك كنيز ازدواج كند. در گذشته چنين بود، ولى تنها در موردى كه خداوند مى‌فرمايد: «آنهايى كه توانايى و وسعت پرداخت طَول را ندارند ...» و طول كه در آيه آمده به معناى مهر است، و در حال حاضر مهريه زن آزاد مثل مهريه كنيز يا كمتر از آن است.

اين حديث درصدد تفسير اين آيه شريفه است:

«و من لم يستطع منكم طولاً أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات»؛ (٢٤)

و آنهايى كه توانايى ازدواج با زنان آزاد پاكدامن و با ايمان را ندارند، مى‌توانند با كنيزان پاكدامن ـ از زنان جوان با ايمانى كه در اختيار داريد ـ ازدواج كنند.

اين آيه، جواز ازدواج با كنيزان را بر ناتوانى ازدواج با زنان آزاد مشروط كرده است. و اين امر به سبب بالابودن نرخ مهريه زنان آزاد و ناچيز بودن مهريه كنيزان بوده است. بنابراين اگر وضعيت دگرگون شود ومهريه كنيزان به مقدار مهريه زنان آزاد حتى كمتر از آن شود، ازدواج با كنيزان شايسته نيست. زيرا اوضاع جديد، حكم جواز ازدواج با كنيز را به كراهت و يا حرمت تغيير داده است.

١٨. بكير بن محمد روايت كرده كه نزد امام صادق(ع) بودم كه مردى از او پرسيد: غلام من شراب مى‌خورد و كارهاى ناپسندى انجام مى‌دهد؛ به همين دليل قصد دارم او را آزاد كنم. آيا اگر آزادش كنم بهتر است يا اين كه او را بفروشم و بهاى آن را صدقه بدهم؟ امام فرمود:

«إنّ العتق في بعض الزمان أفضل، وفي بعض الزمان الصدقة أفضل. فإن كان الناس حسنة حالهم، فالعتق أفضل و إذا كانوا شديدة حالهم فالصدقة أفضل، و بيع هذا أحبّ إلىّ إذا كان بهذه الحال»؛ (٢٥)

بعضى وقت‌ها آزاد كردن بهتر است و بعضى وقت‌ها فروختن و صدقه دادن.

(٢٤) نساء، آيه ٢٥.
(٢٥) وسايل الشيعه، ج١٦، باب ٢٧ از ابواب عتق، حديث ١.