فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٩ - نقش زمان و مكان در استنباط آیت الله جعفر سبحانى
«الفرق بين المسلمين و المشركين التلحى بالعمائم»؛
فرق بين مسلمانان و مشركان، در تلحى(گوشه عمامه را از زير چانه رد كردن) عمامه است.
شيخ صدوق پس از نقل اين حديث در توضيح آن مىگويد: اين مطلب در صدر اسلام بوده است و از پيامبر نقل شده كه او همچنين به تلحى، امر و از اقتعاط نهى كرده است. (٢٧)
فيض كاشانى بعد از نقل اين حديث مىگويد:
«تلحى يعنى گوشه عمامه را از زير چانه رد كردن و اقتعاط، محكم بستن تحت الحنك دور عمامه است. امروزه سنت تلحى در بيشتر كشورهاى اسلامى متروك شده، همان گونه كه پوشيدن لباس كوتاه ـ كه در زمان امامان(ع) رايج بوده ـ امروزه به لباس شهرت تبديل شده است». (٢٨)
٢. علامه حلى(٦٤٨ ـ ٧٢٦ هـ)
علامه حلى در بحث تجويز نسخ گفته است:
«احكام شرعى تابع مصالح مىباشد و مصالح با تغيير زمان و تفاوت مكلفين تغيير مىكند. بنابراين ممكن است حكمى خاص براى گروهى در زمانى مصلحت داشته باشد و در نتيجه به انجام آن امر شده باشند و براى گروهى و در زمانى ديگر مفسده داشته باشد، در نتيجه از انجام آن نهى شوند.» (٢٩)
٣. شهيد اوّل محمد بن مكى عاملى(متوفاى ٧٨٦ هـ)
او مىگويد:
«تغيير احكام به سبب تغيير عادات اجتماعى مردم جايز است. چنان كه در پولهاى رايج و اوزان متداول و نفقه همسر و نزديكان چنين است. چون در اين
(٢٧) من لايحضره الفقيه، ج١، ص٢٦٠، شماره ٨٢١.
(٢٨) الوافى، ج٢٠، ص ٧٤٥.
(٢٩)كشف المراد، ص١٧٣، انتشارات مؤسسه امام صادق(ع).