جايز و در غير اين صورت حرام است. و به نظر من تنگنايى كه از احتكار داروى بيماران و مجروحان پديد مى‌آيد كمتر از فشارى نيست كه از احتكار نمك و روغن ايجاد مى‌شود». (٧٤)

چهارم: تأثير زمان ومكان در تغيير شيوه‌هاى اجراى احكام

١. روايات فراوانى دلالت دارند كه استفاده از انفال براى مردم حلال است. و از جمله انفال، جنگل‌ها و زمين‌هاى باير است. در زمان‌هاى گذشته استفاده مردم از انفال، مشكلى در جامعه ايجاد نمى‌كرد و اين به سبب ابتدايى بودن ابزارهايى بود كه براى استفاده محدود از انفال به كار گرفته مى‌شد. از اين رو محدود كردن استفاده مردم از انفال ضرورتى نداشت. اما امروزه كه شيوه‌هاى استفاده از انفال تغيير كرده و پيشرفته شده و طمع انسان به آن افزايش يافته، ضرورت ايجاب مى‌كند كه براى حفظ محيط زيست، با وضع قوانين جلوى بهره بردارى‌هاى آزمندانه گرفته شود.

٢. همه فقيهان معتقدند كه غنايم جنگى ـ پس از اخراج خمس آن ـ بايد به ترتيب خاصى بين رزمندگان تقسيم شود. غنايم جنگى در عصرى كه اين دستور صادر شده شامل شمشير، نيزه، كمان، اسب و امثال اينها بود. بى شك، تقسيم اين موارد بين رزمندگان در آن دوره كار آسانى بوده است. اما امروزه در سايه پيشرفت‌هاى شگرف علمى، غنايم جنگى در حد توپ، تانك، وسايل زرهى، هواپيماها و كشتى‌هاى جنگى است. بدون ترديد، تقسيم اين غنايم ميان رزمندگان بسيار مشكل، بلكه غير ممكن است. بنابراين فقيه بايد براى اجراى اين حكم شيوه‌اى اتخاذ كند تا بين عمل به اصل حكم و دورى از عوارض ناشى از آن جمع شود.

٣. كسى كه به فتواى فقيهان پيشين در خصوص مسايل مربوط به حج از قبيل طواف خانه خدا، سعى بين صفا و مروه، رمى جمرات و ذبح در منى، بنگرد، در مى‌يابد كه عمل كردن به اين فتاوا باعث ايجاد حرج شديد بر مردم مى‌شود. ولى با افزايش تدريجى

(٧٤) در مورد حكم احتكار رجوع شود به كتاب مفتاح الكرامه، ج٤، ص١٠٧؛ همچنين كتاب مصباح الفقاهه، ج٥، ص٤٩٨.