قبول چيزى است كه يا دليل ندارد و يا مخالف صريح قرآن است. اما قاضى مى‌تواند قراين و شواهدى به دست آورد كه از جمله آنها شهادت بهترين فرد است. شهادت بهترين فرد موجود مى‌تواند يكى از دو طرف دعوا را به گونه‌اى تأييد كند كه براى قاضى علم آور باشد؛ و بتوان علم او را به ديگران انتقال داد؛ در اين صورت ديگر به نظريه فوق نيازى نيست.

از طرف ديگر، عمل نكردن به شهادت غير عادل، همچنان كه ممكن است موجب از بين‌رفتن حقوق افراد شود، امكان دارد موجب ضرر رسيدن به محكومٌ عليه نيز بشود، زيرا شاهد عدالتى ندارد كه وى را از دروغ گفتن عليه او بازدارد. بنابراين، ترك عمل به شهادت غير عادل باعث دو محذور مى‌شود. پس اگر عدالت را به «پرهيز از دروغگويى» تفسير كنيم و بگوييم عادل كسى است كه دروغ نگويد هر چند در ساير اعمال گنهكار باشد، بهتر است از اين كه آن را به عدالت مطلق تفسير نماييم و آنگاه بخواهيم به خاطر فساد زمان، از آن تفسير عدول كنيم.

٧. فتواى فقيهان متأخّر اهل سنت اين است كه در اثبات هلال ماه رمضان و عيدين، رؤيت دو نفر كافى است. البته در صورتى كه در آسمان چيزى كه مانع رؤيت هلال باشد از قبيل ابر، غبار و يا مِه، وجود نداشته باشد. ولى از ديدگاه مذهب حنفى، در هنگام صاف بودن آسمان، اثبات طلوع ماه، تنها با ادعاى رؤيت هلال به وسيله افراد فراوان، امكان‌پذير است. چون در اين صورت بيشتر مردم خواهان رؤيت ماه هستند. پس چنانچه تنها دو نفر ادعاى رؤيت هلال كنند، امكان اشتباه آنان وجود دارد.

فقيهان متأخّر كه رؤيت دو نفر را قبول كرده‌اند؛ چنين دليل آورده‌اند كه چون بيشتر مردم به دنبال رؤيت هلال نيستند، از اين رو رؤيت دو نفر از آنان، چنانچه در شهادت آنها شك و يا تهمتى كه انسان را به شك بيندازد وجود نداشته باشد، در معرض خطا و اشتباه نيست. (١٠٩)

اما در فقه شيعه، چنانچه مردم به هنگام صاف بودن و ابرى نبودن آسمان نسبت به

(١٠٩) المدخل الفقهى العام، ج٢، ص٩٣٤، شماره ٥٤٩.