فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٧ - مشكل رؤيت هلال رضا مختارى
عالمان ديگر كشورهاى اسلامى علاوه بر ايران و لبنان نيز در اينباره هشدار داده و آثار ناگوار آن را ناخوشايند دانسته و براى حلّ اين معضل تلاشهايى كردهاند، از جمله دكتر ماجد أبورخيه مقيم اردن گويد:
شايد بيشترين چيزى كه باعث توجه مسلمانان به رؤيت هلال مىشود قضيه اثبات اوّل ماه رمضان و آخر آن باشد، چرا كه اختلافات عجيب و غريبى در جهان اسلام پديد آمده است، چيزى كه باعث مىشود يك دولت، يك يا دو روز پيش از دولت ديگر ـ كه ممكن است همسايهاش باشد ـ روزه بگيرد. چنين وضعيتى در مورد عيد فطر نيز وجود دارد. اگر بگويم كه در بعضى از سالها اين اختلاف به سه روز رسيده مبالغه نكردهام.اين اختلاف، نشان از سلامت ندارد، بلكه بيمارى آشكارى است كه همراه با ديگر بيمارىها استخوانهاى اين امت را ـ بعد از آن كه از راه راست منحرف شدند و كتاب خداوند را رها كردند ـ پوك ساخته است، اختلاف دولتهاى اسلامى در شروع روزه باعث انگشت نمايى و تعجب در داخل و خارج گرديد و صداهاى بسيارى براى پايان بخشيدن به اين هرج و مرج عمومى بلند شد و بسيارى از مؤسسات رسمى و غير رسمى در باره اثرات آن و يافتن راهى براى اتحاد امت در مورد شروع و پايان روزه به بحث و گفتگو پرداختند. (٦)
همچنين شيخ عبداللّه بن يزيد آل محمود مفتى قطر مىگويد:
از چيزهايى كه موجب تأسف است، اختلاف ميان مسلمانان در رؤيت هلال رمضان و هلال شوال و هلال ذى الحجّه و مانند آن است. اين اختلاف اندوهبار در شروع و پايان ماه رمضان به اندازهاى رسيده است كه برخى از سرزمينهاى عالم اسلامى پس از دو روز از كشور ديگر روزه مىگيرند يا افطار مىكنند. اى علماى بزرگوار، اى قاضيان شريعت اسلام ما هر ساله در روزه و افطارمان دچار يك اشتباه تكرارى مىشويم، به گونهاى كه همچون يك كار عادى شده است و كسى براى
(٦) مجله الشريعة، سال ششم(١٤٠٩) شماره ١٣، ص ٣٧٥ ـ ٣٧٦، «إثبات الأهلّة».