در اين روايات، رؤيت يا به صورت خطاب آمده و يا به صورت غير خطاب. همان‌گونه كه خطاب گاهى به صورت مفرد و گاهى به صورت جمع آمده است؛ امّا در همه ٢٨ روايتى كه در باب سوّم از ابواب شهر رمضان در جلد دهم كتاب وسائل الشيعه آمده است، هيچ قرينه‌اى بر انصراف وجود ندارد. بنابراين به اين نتيجه مى‌رسيم كه رؤيت به هر شيوه‌اى كه محقّق شود كفايت مى‌كند؛ يعنى ملاك صدق، رؤيت است به هر شيوه‌اى كه باشد.

از سوى ديگر روشن است كه اگر در موارد ديگر ـ حتّى موارد بسيارى، و بالاتر از آن در همه موارد ـ اطلاق به مورد متعارف آن انصراف داشته باشد، بايد گفت مقتضاى قاعده و صناعت آن است كه با وجود قرينه، مى‌توان انصراف را پذيرفت و بدون آن هرگز نمى‌توان چنين ادّعايى را قبول كرد.

تحليل روايات

از بررسى روايات موجود استفاده مى‌شود كه رؤيت نسبت به هلال، عنوان طريقى دارد؛ لكن طريق است براى يقين و اطمينان به تحقق هلال ماه در آسمان، بعد از آن كه مقدارى از مقارنه خارج شده باشد.

اين روايات، رؤيت را مقدّمه‌اى براى يقين قرار داده و فرموده‌اند: شهر رمضان با رأى و تظنّى حاصل نمى‌شود.

١. محمّد بن الحسن باسناده عن علي بن مهزيار، عن محمّد بن أبى‌عمير، عن أيّوب وحمّاد، عن محمّد بن مسلم، عن أبيجعفر(ع) قال:

«إذا رأيتم الهلال فصوموا، وإذا رأيتموه فافطروا، وليس بالرأى ولا بالتّظنّي ولكن بالرّؤية» (٧).

٢. محّمد بن الحسن عن عثمان بن عيسى، عن سماعة قال: «صيام شهر رمضان بالرّؤية وليس بالظّن» (٨).

(٧) وسائل الشيعة، ج ١٠، ص ٢٥٢، ابواب احكام شهر رمضان، باب ٣، ح ٢.
(٨) همان، ح ٢.