فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٤ - نقش زمان و مكان در استنباط آیت الله جعفر سبحانى
١٤. حكم بن عتيبه مىگويد به امام باقر(ع) عرض كردم: در گذشته ديه از شتر و گاو و گوسفند گرفته مىشد. امام(ع) فرمود:
«إنّما كان ذلك في البوادي قبل الاسلام، فلمّا ظهر الاسلام و كثرت الورق في الناس قسّمها أميرالمؤمنين على الورق»؛
اين گونه ديه، پيش از اسلام و در مردم باديه نشين مرسوم بوده است. اما با ظهور اسلام و رواج سكه در ميان مردم، امير المؤمنين انواع ديه را بر مبناى سكه تعيين كرد.
حكم مىگويد: عرض كردم: به نظر شما امروزه بهتر است مردم باديهنشين ديه را از شتر بگيرند يا از سكه؟ امام(ع) فرمود:
«الابل اليوم مثل الورق بل هي أفضل من الورق في الدية. انّهم كانوا يأخذون منهم في دية الخطأ مائة من الابل يحسب لكلّ بعير مائة درهم، فذلك عشرة آلاف»؛
امروزه در ديه، شتر مثل سكه بلكه برتر از آن است. باديه نشينان در ديه قتل خطائى صد شتر مىگرفتند كه امروزه با احتساب هر شتر صد درهم، ده هزار درهم مىشود.
١٥. حلبى مىگويد از امام صادق(ع) پرسيدم: در مصر يا قسمتى از آن وبا وجود دارد و همين باعث شده كه مردم به سرزمين ديگرى كوچ كنند. فرار (٢٠)از وبا چه حكمى دارد؟ امام(ع) فرمود:
«لابأس إنّما نهى رسول اللّه(ص) عن ذلك لمكان ربيئة كانت بحيال العدوّ فوقع فيهم الوبا فهربوا منه، فقال رسول اللّه(ص): الفارّ منه كالفارّ من الزحف كراهيّة أن تخلو مراكزهم»؛ (٢١)
اشكالى ندارد. رسول خدا(ص) به اين دليل از فرار از وبا نهى فرمود كه در يكى از جنگها، در مكانى كه طلايه داران لشكر اسلام مستقر بودند وبا شايع شد و
(٢٠) در رواياتى از پيامبر اكرم(ص) نقل شده است كه فرار از وبا را نهى كردهاند. راوى با توجه به اين روايات از امام صادق(ع) در باره فرار مردم مصر از وبا سؤال مىكند.
(٢١) وسايل الشيعه، ج٢، باب ٢٠ از ابواب احتضار، حديث ١.