ثانياً: ملاك در شرع ماه رمضان خود هلال است نه اصل وجود ماه [كذا [و چنانچه يقين به هلال حاصل شود، ماه قمرى شروع شده، بايد روزه گرفت و با نو شدن ماه، هلال آغاز مى‌شود[كذا].(همين شماره، ص ١٨٥ ـ ١٨٦)

پاسخ:اين سخن نويسنده معظمّ ـ كه از اين روايات استفاده مى‌شود...الخ ـ را پيش از اين مرحوم آية اللّه‌ خويى(ره) هم فرموده‌اند:

و كان الأمر بالصوم للرؤية لأجل لزوم إحرازه لخصوص شهر الصيام، و عدم الاكتفاء بالامتثال الظنّي أو الاحتمالي، كما يشهد للأوّل ذيل صحيحتي ابن مسلم و الخرّاز و موثّق ابن عمّار، و للثانى رواية القاساني (٤٧).

اما اين سخن نا تمام است، يعنى درست است كه از اين روايات استفاده مى‌شود كه نبايد به رأى و شكّ و تظنّى اعتماد كرد، ولى اين، دليل نمى‌شود كه مقصود از رؤيت، نفى اين امور بوده است نه دخالت رؤيت در ثبوت هلال(به گونه‌اى كه گفتيم). و به عبارت ديگر، از اثبات يكى، نفى ديگرى(دخالت رؤيت) استفاده نمى‌شود و بر فرض كه استفاده شود، مگر روايات رؤيت منحصر به همين چهار روايت است؟ چرا ساير روايات متعددى كه در آنها فقط سخن از رؤيت هلال است بدين معنى حمل شوند و ادعا شود اين همه تأكيد بر رؤيت، فقط براى «حصول يقين به هلال است»؟ (٤٨).

ثانياً، مفاد اين روايات آن است كه چون رؤيت طريق است ـ فقط به رؤيت اعتماد كنيد. و آنچه رؤيت طريق براى آن است، ظنّ و شك و رأى نمى‌تواند طريق آن باشد، نه اين كه ملاك، يقين به وجود هلال، رؤيت هم طريقى براى آن است.

نوزده):

نكته دقيق آن است كه شارع درمورد شروع ماه قمرى، هيچ گونه اعمال تعبّدى

(٤٧) رويت هلال، ج٢، ص٨٦٢.
(٤٨) رك: رؤيت هلال، ج٢، ص٨٨٣.