فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٦ - اعتبار ابزار جديد در رؤيت هلال محمّد جواد فاضل لنكرانى
صاحب جواهر؛ (٢٤)بعد از نقل همه اين كلمات، گرچه در ابتدا اطلاق را مىپذيرد، امّا در كلام كشف اللثام اشكال مىكند و مىفرمايد: «لما عرفت من إنصراف إطلاق أدلّة الكسوف إلى ما هو المتعارف منه كائناً ما كان سببه أمّا غيره فلا يدخل تحت الإطلاق المزبور، بل ربّما شكّ في صدق الإسم على بعض أفراده فضلاً عن إنصراف الإطلاق إليه».
از اين قسمت نتيجه مىگيريم كه در باب كسوف، صاحب جواهر(ره) وجوب نماز آيات را نسبت به سبب خاص كه حيلوله ارض باشد، قائل نشده و دايره را توسعه داده است؛ اسباب ديگرى را كه سبب كسوف مىشود اگر از اسباب و افراد متعارف باشد، در صورتى كه كشف اللثام دايره را بسيار وسيعتر مىداند، به گونهاى كه حتّى افراد و اسباب غير متعارف را نيز از باب اطلاقات، موجب لزوم نماز آيات مىداند؛ البته فقط به احساس و ديدن خود شخص مقيّد است.
نكته قابل توجّه آن است كه همانگونه كه در اصل بحث مورد نزاع(شروع ماه قمرى با رؤيت) در روايات و منابع، ملاك رؤيت است، در بحث كسوف و لزوم نماز آيات نيز ملاك در غالب روايات و كلمات فقيهان، رؤيت قرار داده شده است:
روى عن الصادقين(ع):
«إنّ اللّه إذا أراد تخويف عباده و تجديد الزجر لخلقه كسف الشمس وخسف القمر، فإذا رأيتم ذلك فافزعوا إلى اللّه بالصلاة» (٢٥).
نيز خبر عمّار عن الصادق عن أبيه(ع):
«انّ الزلازل والكسوفين والرياح الهائلة من علامات الساعة، فإذا رأيتم شيئاً من ذلك فتذكروا قيام الساعة وافزعوا إلى مساجدكم». (٢٦)
از مورد پنجم، اين نتيجه بهدست مىآيد كه چنانچهـانصراف به فرد متعارف به عنوان يك امر مسلّمى در بين فقيهان مطرح بود، چنين اختلاف بزرگى در ميان آنان هيچ دليلى
(٢٤) جواهر الكلام، ج ١١، ص٤٠٢.
(٢٥) وسائل الشيعه، ابواب صلاة الكسوف والآيات، ح ٣، ٤ و ٥.
(٢٦) همان، ح ٤.