{لايستوي منكم مَن أنَفق من قَبْل الفتح و قاتَل أولئك اعظمُ درجةٍ من الذين انفقوا من بعد و قاتَلوا وَكُلاًّ وعدَاللّه‌ الحُسنَى و اللّه‌ُ بما تعملون خبير؛ } (٤٨)

كسانى كه پيش از پيروزى انفاق كردند و جنگيدند(با كسانى كه پس از پيروزى انفاق كردند) يكسان نيستند، مقام آنها برتر از كسانى است كه بعد از پيروزى انفاق نمودند و جهاد كردند؛ و خداوند به هر دوى اينها وعده نيك داده و به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است.

د. نسخ يك حكم در زمانى ديگر همان گونه كه خداوند فرموده است:

{يا أيّها الذين آمنوا إذا ناجيتُمُ الرسولَ فَقَدِّموا بين َيدي نجواكم صدقة } (٤٩)؛

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، هنگامى كه مى‌خواهيد با رسول خدا نجوا كنيد، قبل از آن صدقه بدهيد.

اين حكم با آيه بعدى نسخ شده است:

{أَأَشفقتم أن تقدّموا بين يدي نجواكم صدقاتٍ فإذ لم تفعلوا و تاب اللّه‌ عليكم...؛ } (٥٠)

آيا ترسيديد فقير شويد كه از دادن صدقه قبل از نجوا خوددارى كرديد؟! اكنون كه اين كار را نكرديد(صدقه نداديد) و خداوند توبه شما را پذيرفت... .

هـ تغيير احكام با عروض عناوين ثانويه مانند ضرر، حرج، تقديم اهم بر مهم، نذر، عهد، قسم و امثال اينها.

خلاصه اين كه تنها عامل تغيير احكام پس از تشريع حكم اوّل، وجود شرايط جديد است. پيدايش شرايط ، فقيه را وادار مى‌كند تا در بقا يا زوال حكمى كه اوّل تشريع شده، دقت كند؛ اما آن جايى كه خود شارع به بيان دو حكم مختلف در دو موقعيت متفاوت اقدام كرده است، به بحث ما ارتباطى ندارد ؛ اگر چه ممكن است تصور شود كه

(٤٨) حديد، آيه١٠
(٤٩) مجادله، آيه١٢.
(٥٠) مجادله، آيه١٣.