ب) ولادت، زمانى است كه ماه از محاق و تحت الشعاع خارج مى‌شود و ماه نو و جديد آغاز مى‌گردد و در لغت و عرف از آن به هلال تعبير مى‌كنند، به عبارت ديگر، اوّلين زمان ولادت، همان اوّلين زمان از هلال خواهد بود.(همين شماره، ص١٧٧)

پاسخ:در اين عبارت هم مقارنه و هم ولادت اشتباه معنى شده است. «لحظه مقارنه ماه و خورشيد، زمانى است كه طولهاى دايرة البروجى ماه و خورشيد با هم مساوى شوند» (٣٧). بنابراين مقارنه فقط يك لحظه است ـ در حالى كه زمان تحت‌الشعاع ساعتها به طول مى‌انجامد ـ از همين رو در محاسبات نجومى لحظه مقارنه را با ثانيه هم مشخص مى‌كنند، مثلاً در گزارش وضع رؤيت هلال شوال ١٤٢٣ در شامگاه ١٣ آذر ١٣٨١ش مى‌خوانيم:

الف) لحظه مقارنه ماه و خورشيد: ساعت ١١ و ٤ دقيقه و ١١ ثانيه ١٣ آذر.

ب) ديرترين لحظه غروب خورشيد در سراسر نقاط ايران، ساعت ١٧ و ١٨ دقيقه و ٣٨ ثانيه در نفت شهر.

ج) سنّ هلال در لحظه غروب خورشيد، در نفت شهر، ٦ ساعت و ١٤ دقيقه و ١٩ ثانيه. (٣٨)

ولادت هلال همچنان كه از اين گزارش مشهود است ـ به اتفاق اهل فن همان لحظه پس از لحظه مقارنه است و به تسامح، همان لحظه مقارنه را لحظه ولادت هلال مى‌دانند و سنّ هلال را بر اساس آن محاسبه مى‌كنند، چنان كه از مباحث سابق نيز معلوم شد و اهل فنّ

(٣٧) گزارش جامع طرح سراسرى رؤيت هلال، ص١٥.
(٣٨) تحقيقات اسلامى، شماره پيشگفته، ص٩٣.