الف. ارزش استعمالى.منظور از ارزش استعمالى، فائده مصرفى اى بود كه اشياء با صرف نظر از جنبه پولى، واجد آن بودند، مثلا اگر خوردنى بود به عنوان خوراكى، پوشيدنى بود به عنوان پوشاكى و اگر هم زينتى بود به عنوان زينت، استعمال مى‌شد.

ب. ارزش مبادله‌اى.مقصود از ارزش مبادله اى ارزشى بود كه به‌وسيله آن، ارزش مبادله‌اى ساير كالاها و خدمات اندازه گيرى مى‌شد.

بعد از آن كه اين اشيا در نظر عرف و عقلا به عنوان پول پذيرفته شد، اين امكان وجود داشت كه‌بيش از پيش مورد تقاضا قرار گيرند. در نتيجه ارزش مبادله اى آنها نسبت به همين ارزش پيش از پول واقع شدن، بيشتر مى‌شد.

بنابراين ميزان ارزش مبادله اى پول كالايى، قراردادى و اعتبارى نبود؛ كما اينكه اصل ارزش مبادله اى آن نيز خارج از مدار اعتبار و قرارداد بود. عرف و عقلا اصل ارزش مبادله‌اى شيئى را به عنوان واحد سنجش ارزش ساير كالاها و خدمات اعتبار مى‌كرد. در نتيجه آن شى به عنوان واسطه در مبادلات به كار گرفته مى‌شد.

اگر عرف وعقلا اعتبار و قرارداد خود را ملغى مى‌كرد، آن شى عنوان پول بودن خود را از دست مى‌داد ؛ اما ارزش مبادله‌اى و استعمالى آن از بين نمى‌رفت؛ هر چند ممكن بود تقاضا براى آن كاهش يافته، در نتيجه ارزش مبادله اى آن كاسته شود.

٢ـ پول فلزى

در زمانى كه كالايى به عنوان پول در صحنه مبادلات اقتصادى وظيفه خود را انجام مى‌داد، بشر بر تخصّص و تقسيم كار خود مى‌افزود كه نتيجه آن، افزايش توليد كالاها و خدمات قابل مبادله بود. با اشباع بازارهاى محلى اين كالاها بايد به بازارهاى دور دست