کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٩ - روش صحيح تحقيق در اين مسأله

نيازى به دين و انبيا داريم تا روشن شود كه دين و انبيا چه وظيفه اى دارند و بايد كدام نياز انسان را رفع كنند و به چه چيز دعوت نمايند. به نظر ما اين مطلب اساساً باطل است و از آن جا كه فعلا در صدد بررسى و صحت و سقم نگرش برون دينى در اين مسأله نيستيم، فقط اشاره اى كوتاه و گذرا به اين بحث مى‌كنيم:

نسبت به هر مجموعه اى اين يك قاعده كلى است كه اگر بخواهيم بدانيم محتواى آن چيست، بايد به درون خود آن مجموعه نگاه كنيم. اگر مجموعه معارفى به نام «فيزيك» وجود دارد و شما بخواهيد بدانيد اين مجموعه درباره چيست، بايد كتاب فيزيك را ورق بزنيد و مطالعه كنيد. اگر بخواهيد بدانيد در علم «هندسه» چه مسايلى مطرح مى‌شود، بايد به يك كتاب هندسه مراجعه كنيد و محتواى آن را نگاه كنيد كه چه ابواب و فصولى دارد و مشتمل بر چه مباحثى است. در اين گونه موارد نمى‌شود ابتدا به ساكن و بدون آن كه از موضوع و مباحث يك علم اطلاعى داشته باشيم، خودمان در يك اتاق دربسته بنشينيم و اثبات كنيم كه اين علم بايد از چه مسايلى صحبت كند و چه نيازى از ما را برطرف نمايد! در مور دين هم دقيقاً به همين صورت است. دين نيز مجموعه اى است كه براى خود وجود دارد و ما براى آن كه بدانيم دين مشتمل بر چه مطالبى است و به چه كار مى‌آيد، بايد به محتواى خود دين مراجعه كنيم، نه آن كه در خلأ بنشينيم و از پيش خودمان براى دين تعيين تكليف كنيم كه چه بايد بگويد و در چه محدوده اى وارد شود و به چه مسايلى كار نداشته باشد! به هر حال اين مسأله اى است كه روش صحيح بررسى آن، نگرش درون دينى است و بر فرض هم كه با نگرش برون دينى بتوان حدس زد كه دين بايد چه مسايلى را مطرح كند، اين كار لقمه را دور سر چرخاندن است. راه مطمئن و صحيح اين بررسى آن است كه به درون خود دين مراجعه كنيم و ببينيم به چه مسايلى پرداخته است.