کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩ - تضايف حق و تكليف

رابطه متقابل مردم و حكومت (١)

موضوعى كه براى اين جلسه در نظر گرفته شده، رابطه متقابل مردم و حكومت است. البته تعبير فنى و دقيق اين بحث «حقوق و تكاليف متقابل مردم و حكومت» است؛ زيرا خود «رابطه»، عنوان خاصى نيست كه ما آن را در يك مقوله علمى بگنجانيم، و از تمام انوع روابطى كه قابل تصور است، ولو آن كه الزام قانونى نداشته باشد و تكليفى را براى كسى ايجاد نكند، بحث كنيم. بنابراين موضوع بحث را به گونه خاصى از روابط متقابل مردم و حكومت كه در شكل حقوقى مى‌گنجد، اختصاص داده و به طور مشخص از «حقوق و تكاليف متقابل مردم و حكومت» بحث خواهيم نمود.

قبل از ورود به اصل بحث، تذكر چند نكته كه جنبه اصولى و مبنايى دارند ضرورى مى‌نمايد. (البته هر يك از اين نكته ها خود مى‌تواند موضوعى مستقل براى يك بحث علمى و تحقيق قرار گيرد.)

تضايف حق و تكليف

حق و تكليف دو مفهوم متلازم و به يك معنى دو روى يك سكه اند. وقتى مى‌گوييم «مردم بر حكومت حق دارند» اين بدان معنى است كه «حكومت موظف است كه آن حق را ادا كند». هم چنين اين سخن كه «حكومت بر مردم چه حق يا حقوقى دارد؟» تعبير ديگرش اين است كه «مردم چه وظيفه اى نسبت به حكومت دارند؟» و بالعكس، وقتى مى‌گوييم «مردم يا حكومت چه