کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٢ - پرسش و پاسخ

تشخيص آن عاجز است. آيا عبادت به شكلى كه مسلمان ها انجام مى‌دهند صحيح است يا به آن شكلى كه يهوديان انجام مى‌دهند يا به روش مسيحيان؟ در اين گونه موارد اختلافى، اگر بخواهيم پاسخ قاطعى پيدا كنيم كه رافع اختلاف ها باشد، راهش مراجعه به عقل نيست؛ چون گفتيم، عقول بشرى در اين موارد، احكام مختلفى دارند. در اين موارد، راه چيز ديگرى است و آن مراجعه به وحى و نبوت است. در مباحث اعتقادى و اصول دين، ما ضرورت نبوت را از همين طريق اثبات مى‌كنيم. در آن جا هم مى‌گوييم، چون يك سرى مسايل حياتى و ضرورى در زندگى بشر وجود دارد كه عقل و علم بشرى پاسخ گوى آنها نيست و به «نمى‌دانم» مى‌رسد، پس خدايى كه اين بشر را آفريده، بايد راه ديگرى براى تشخيص آنها در مقابل بشر قرار داده باشد؛ چون اگر اينها را به بشر تفهيم نكند نقض غرض لازم مى‌آيد و آن غرضى كه از خلقت انسان مد نظر بوده (قرب الى الله و كمال انسان) حاصل نمى‌شود. اين جا است كه مى‌گوييم، خداوند پاسخ اين مسايل را از طريق وحى و نبوت در اختيار بشر قرار داده است. روشن است كه دستگاه وحى و نبوت هم چيزى جز همان «دين» نيست. به اين ترتيب است كه ما مى‌توانيم اصل مسأله نياز بشر به دين را اثبات كنيم. اما اين كه تفصيلا معلوم كنيم، چند مسأله است كه عقل و علم عادى بشر به آنها راه ندارد كه دين بايد آنها را تبيين كند، اين چيزى نيست كه ما بتوانيم جواب روشنى به آن بدهيم. براى روشن شدن اين مسأله، تنها راه اين است كه به درون خود دين و محتواى آن مراجعه كنيم تا ببينيم چه مسايلى را براى ما بيان كرده است.

پس به طور خلاصه، اين مسأله اگر فرضاً از راه هاى برون دينى هم قابل اثبات باشد، اما راه مستقيم و بهترين راه حلش اين است كه ما به محتوا و درون خود دين ـ به عنوان يك حوزه معرفتى خاص، مثل هر معرفت ديگرى ـ مراجعه، و مسايلى را كه بيان كرده شناسايى كنيم.