کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠ - انواع تضايف بين مفاهيم

تكاليفى دارند؟» اين، بدان معنى است كه طرف مقابل (حكومت يا مردم) چه حقوقى بر عهده طرف ديگر دارد. پس صرف اثبات حق براى يك طرف، مستلزم اثبات تكليف براى طرف مقابل است. اين، يكى از معانى متضايف بودن حق و تكليف است.

يكى از مسايل فلسفه حقوق و فلسفه سياست همين تضايف حق و تكليف است. مقصود از تضايف حق و تكليف نيز، همان گونه كه بيان كرديم، اين است كه هر جا براى كسى بر عهده ديگرى حقى ثابت شود، آن ديگرى در قبال آن حق تكليف دارد كه وظيفه اى را نسبت به اين صاحب حق انجام دهد. البته بين حق و تكليف دو گونه تلازم برقرار است كه يكى از آنها همين تلازمى بود كه بيان شد.

انواع تضايف بين مفاهيم

توضيح بيشتر آن كه: متضايف بودن دو چيز با هم به معناى آن است كه آن دو چيز با هم اضافه و نسبت دارند. تضايف بين دو چيز گونه هاى متفاوتى دارد. گاهى، تضايف بسيار واضح است، به نحوى كه نسبت موجود بين آنها، در معناى آن مفاهيم گنجانده شده است؛ مانند تضايف دو برادر با هم، كه اضافه و نسبت برادرى بين آنان روشن است؛ زيرا معناى برادر اين است كه برادر يا خواهرى دارد. ممكن نيست مفهوم برادرى در جايى تحقق پيدا كند و در برابر آن، برادر يا خواهرى نباشد. همين طور نسبت پدر و فرزندى، كه اگر جايى مفهوم پدر صدق كند، حتماً در مقابل آن، بايد مفهوم فرزند وجود داشته باشد؛ چه اين كه، به كسى كه فرزند ندارد، پدر اطلاق نمى‌كنيم. به هر حال اين يك نوع تضايف بين مفاهيم است كه تضايف در معناى خود كلمات گنجانده شده است.